Trình Tự Thu Hồi Đất Theo Luật Đất Đai 2024 Mới Nhất

Trình tự thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng theo Luật Đất đai 2024 gồm các bước chính: thông báo thu hồi đất, điều tra – khảo sát – đo đạc – kiểm đếm, lập và công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, rồi mới đến quyết định thu hồi đất. Một thay đổi quan trọng so với trước đây: việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (và bố trí tái định cư, nếu có) phải hoàn thành trước khi ban hành quyết định thu hồi đất, thay vì thu hồi đất xong mới tính bồi thường. Bài viết của META LAW phân tích chi tiết từng bước trong trình tự này.

1. Cơ sở pháp lý về trình tự thu hồi đất theo Luật Đất đai 2024

Trình tự thu hồi đất được quy định tại các Điều 85, 87, 88 và 89 Luật Đất đai 2024 (Luật số 31/2024/QH15), áp dụng với trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh (Điều 78) và phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng (Điều 79). Nghị định 102/2024/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết thi hành các nội dung, thời hạn cụ thể trong trình tự này; đồng thời, kể từ khi Việt Nam chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (từ 01/7/2025), việc phân định thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã trong lĩnh vực đất đai được thực hiện theo Nghị định 151/2025/NĐ-CP.

Những căn cứ pháp lý nêu trên là cơ sở để xác định thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan tham gia thực hiện thu hồi đất, đồng thời làm rõ quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất. Khi kiểm tra một hồ sơ thu hồi đất cụ thể, cần xem xét đồng thời lý do thu hồi, loại đất, thời điểm thực hiện thủ tục và thẩm quyền của cơ quan ban hành văn bản.

Đặc biệt, quy trình thu hồi đất theo Luật Đất đai 2024 cần được phân biệt với các trường hợp thu hồi đất khác có căn cứ và trình tự riêng. Nội dung bài viết này tập trung vào việc thu hồi đất phục vụ quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Người đọc có thể tìm hiểu thêm tại bài các trường hợp thu hồi đất theo Luật Đất đai 2024 của META LAW.

1.1. Điểm thay đổi quan trọng so với Luật Đất đai 2013

So với quy định trước đây (Luật Đất đai 2013), Luật Đất đai 2024 có thay đổi quan trọng: phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và việc bố trí tái định cư (nếu có) phải được hoàn thành trước khi có quyết định thu hồi đất — khác với Luật Đất đai 2013, nơi quyết định thu hồi đất và quyết định phê duyệt phương án bồi thường được ban hành trong cùng một ngày.

Ý nghĩa của thay đổi này là người có đất thu hồi có cơ sở xem xét phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trước khi quyết định thu hồi đất được ban hành theo trình tự tương ứng. Người dân có thể đối chiếu diện tích đất, loại đất, tài sản gắn liền với đất và các khoản hỗ trợ được xác định trong phương án, từ đó kịp thời phản ánh những nội dung chưa phù hợp.

Việc tổ chức tái định cư còn gắn với mục tiêu bảo đảm điều kiện sinh sống của người bị thu hồi đất ở và phải di chuyển chỗ ở. Tuy nhiên, quyền được bố trí tái định cư không phát sinh đối với mọi trường hợp thu hồi đất mà cần xem xét điều kiện áp dụng của từng hồ sơ. Người dân có thể tham khảo bài điều kiện được tái định cư khi thu hồi đất để tìm hiểu rõ hơn.

1.2. Thẩm quyền thu hồi đất khi áp dụng mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Thẩm quyền thu hồi đất là một trong những vấn đề quan trọng cần được kiểm tra khi đánh giá tính hợp pháp của quyết định hành chính. Theo nội dung bài gốc, Điều 83 Luật Đất đai 2024 và Nghị định 151/2025/NĐ-CP là những căn cứ cần đối chiếu khi xác định cơ quan có thẩm quyền ban hành quyết định thu hồi đất.

Từ ngày 01/7/2025, việc tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp làm thay đổi cơ cấu thực hiện một số nhiệm vụ quản lý đất đai. Vì vậy, đối với hồ sơ được giải quyết sau thời điểm này, không nên chỉ dựa vào cách phân định thẩm quyền trước đây để xác định văn bản do cơ quan nào ban hành là phù hợp.

Người sử dụng đất cần xem xét tên cơ quan ban hành, chức danh người ký, thời điểm ban hành và nội dung quyết định. Việc xác định thẩm quyền cần gắn với trường hợp thu hồi cụ thể, thay vì mặc nhiên cho rằng mọi quyết định đều thuộc một cấp chính quyền. Thông tin liên quan được trình bày thêm tại bài thẩm quyền thu hồi đất thuộc cơ quan nào.

2. Trình tự thu hồi đất theo Luật Đất đai 2024 gồm những bước nào?

Theo nội dung được quy định tại Điều 87 Luật Đất đai 2024, trình tự, thủ tục thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng bao gồm nhiều giai đoạn có sự tham gia của cơ quan có thẩm quyền, tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường và người sử dụng đất.

Các bước trong quy trình có mối liên hệ trực tiếp với nhau. Thông tin về diện tích và tài sản được ghi nhận khi kiểm đếm là dữ liệu quan trọng để xây dựng phương án bồi thường. Phương án sau khi được lập, lấy ý kiến và phê duyệt là cơ sở để triển khai các công việc tiếp theo theo trình tự pháp luật.

Vì vậy, khi đánh giá một quyết định thu hồi đất, người sử dụng đất không nên chỉ xem xét văn bản cuối cùng mà cần kiểm tra toàn bộ quá trình thực hiện trước đó. Có thể chia quy trình thành tám bước dưới đây để thuận tiện theo dõi.

2.1. Bước 1: Xây dựng và công khai kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm

Đây là giai đoạn chuẩn bị nhằm xác định phạm vi thực hiện dự án và những công việc cần triển khai trước khi thu hồi đất. Tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phối hợp với UBND cấp xã và các cơ quan liên quan xem xét căn cứ, điều kiện thu hồi đất để xây dựng kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm theo điểm c khoản 1 Điều 87 Luật Đất đai 2024.

Trước khi kế hoạch được phê duyệt chính thức, UBND cấp xã chủ trì, phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp tổ chức họp phổ biến với người có đất trong khu vực dự án để giới thiệu tóm tắt về dự án và tiếp nhận ý kiến đóng góp. Hoạt động này giúp người dân có thông tin ban đầu về mục đích thu hồi đất, phạm vi dự kiến thực hiện và những vấn đề có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của mình.

Sau khi được UBND cấp có thẩm quyền phê duyệt, kế hoạch phải được công khai rộng rãi. Người có đất trong khu vực dự kiến thu hồi nên theo dõi các thông tin được công bố để chuẩn bị hồ sơ về quyền sử dụng đất, nhà ở, công trình và tài sản khác. Việc nắm rõ kế hoạch thu hồi đất giúp người dân chủ động hơn trong quá trình phối hợp với cơ quan thực hiện nhiệm vụ bồi thường.

2.2. Bước 2: Ban hành và gửi thông báo thu hồi đất

Theo Điều 85 Luật Đất đai 2024, trước khi có quyết định thu hồi đất, cơ quan có thẩm quyền phải thông báo cho người sử dụng đất biết trước: chậm nhất 90 ngày đối với đất nông nghiệp, chậm nhất 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp. Đây là những mốc thời gian được nêu trong bài gốc và cần được đối chiếu với quy định áp dụng tại thời điểm thực hiện hồ sơ.

Thông báo được UBND cấp xã gửi đến từng người có đất thu hồi, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất; trường hợp không liên hệ được thì niêm yết công khai tại trụ sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư và thông báo trên phương tiện thông tin đại chúng. Thông báo thu hồi đất có hiệu lực 12 tháng kể từ ngày ban hành.

Đối với người sử dụng đất, thông báo thu hồi đất là tài liệu cần được lưu giữ để đối chiếu với những văn bản tiếp theo. Khi nhận thông báo, người dân nên kiểm tra họ tên người có đất thu hồi, vị trí thửa đất, diện tích dự kiến thu hồi, mục đích thu hồi và kế hoạch thực hiện được thể hiện trong thông báo.

Thời điểm người dân được coi là “biết” về việc thu hồi đất là thời điểm thông báo được giao hợp lệ hoặc niêm yết công khai đúng quy định — không phải thời điểm cơ quan soạn thảo văn bản. Nếu thông báo giao sai đối tượng, giao muộn hoặc không niêm yết, toàn bộ trình tự phía sau có nguy cơ bị xem xét lại về tính hợp pháp.

Trường hợp phát hiện thông tin chưa chính xác, người có đất thu hồi nên lưu lại tài liệu liên quan và đề nghị cơ quan có trách nhiệm làm rõ. Việc kiểm tra sớm giúp hạn chế những bất đồng phát sinh ở các giai đoạn đo đạc, kiểm đếm và lập phương án bồi thường. Có thể tham khảo thêm mẫu thông báo thu hồi đất theo Nghị định 151.

2.3. Bước 3: Điều tra, khảo sát, đo đạc và kiểm đếm thực tế

Sau khi thông báo được công khai, UBND cấp xã phối hợp với tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường, các cơ quan liên quan và người có đất thu hồi tiến hành những công việc theo khoản 2 Điều 87 Luật Đất đai 2024. Đây là giai đoạn quan trọng để ghi nhận hiện trạng sử dụng đất và tài sản làm căn cứ xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Các công việc được thực hiện bao gồm:

• Điều tra, khảo sát và ghi nhận hiện trạng sử dụng đất thực tế.
• Đo đạc diện tích, xác định ranh giới và mốc giới thửa đất.
• Kiểm đếm, thống kê và phân loại tài sản gắn liền với đất.
• Xác định nguồn gốc đất và tài sản gắn liền với đất.
• Tổng hợp thông tin phục vụ việc xây dựng phương án bồi thường.

Kết quả được lập thành Biên bản điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm. Đây là tài liệu có ý nghĩa quan trọng bởi các số liệu ghi nhận có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định diện tích đất, tài sản và quyền lợi được xem xét trong phương án bồi thường.

Người sử dụng đất nên kiểm tra kỹ nội dung biên bản, đặc biệt là diện tích thực tế, loại đất, số lượng và hiện trạng tài sản. Nếu thông tin kiểm đếm chưa phản ánh đúng thực tế, cần nêu rõ ý kiến để cơ quan thực hiện có cơ sở xem xét. Việc không kiểm tra số liệu ngay từ đầu có thể khiến những sai lệch tiếp tục xuất hiện trong hồ sơ bồi thường sau này.

2.4. Bước 4: Xử lý trường hợp người có đất thu hồi không hợp tác kiểm đếm

Trong quá trình thu hồi đất, có thể xảy ra trường hợp người sử dụng đất không đồng ý với chủ trương thu hồi, không thống nhất với thông tin được cung cấp hoặc từ chối phối hợp đo đạc, kiểm đếm. Khi đó, cơ quan có thẩm quyền phải xem xét việc thực hiện các biện pháp theo trình tự luật định.

Theo Điều 88 Luật Đất đai 2024, cơ quan có thẩm quyền tổ chức vận động, thuyết phục; nếu vẫn không hợp tác, Chủ tịch UBND cấp huyện ban hành quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc khi có đủ các điều kiện luật định, theo trình tự, thủ tục được hướng dẫn chi tiết tại Điều 36 Nghị định 102/2024/NĐ-CP (bảo đảm công khai, minh bạch, tiến hành trong giờ hành chính).

Đối với hồ sơ thực hiện từ ngày 01/7/2025, nội dung xác định chủ thể có thẩm quyền cần được đối chiếu với Nghị định 151/2025/NĐ-CP về phân định thẩm quyền trong lĩnh vực đất đai. Việc ghi nhận thẩm quyền cấp huyện trong quy định được viện dẫn ở bài gốc không nên được áp dụng máy móc cho những hồ sơ phát sinh sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai.

Cần phân biệt kiểm đếm bắt buộc với cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất. Kiểm đếm bắt buộc nhằm phục vụ việc xác định hiện trạng đất và tài sản, trong khi cưỡng chế thu hồi đất liên quan đến việc tổ chức thực hiện quyết định thu hồi khi đáp ứng những điều kiện luật định.

Người dân không đồng ý với kết quả kiểm đếm vẫn nên chủ động cung cấp tài liệu về nguồn gốc đất, diện tích, nhà ở và tài sản. Việc không phối hợp kiểm đếm không đồng nghĩa với việc thủ tục thu hồi đất đương nhiên phải dừng lại. Đồng thời, việc tham gia kiểm đếm không có nghĩa người sử dụng đất đã đồng ý với mọi nội dung hoặc từ bỏ quyền kiến nghị, khiếu nại theo quy định.

2.5. Bước 5: Lập, thẩm định, phê duyệt và công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Sau khi hoàn thành các công việc kiểm đếm và xác định thông tin liên quan, tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường xây dựng dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Đây là giai đoạn quan trọng bởi phương án phản ánh những nội dung liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người có đất thu hồi.

Trên cơ sở kết quả kiểm đếm, tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường lập dự thảo phương án, đồng thời lấy ý kiến người có đất thu hồi qua họp trực tiếp hoặc niêm yết công khai (khoản 3, khoản 4 Điều 87 Luật Đất đai 2024). Sau khi tổng hợp, giải trình, tiếp thu ý kiến, phương án được trình cơ quan chuyên môn thẩm định trước khi trình UBND cấp có thẩm quyền phê duyệt, rồi công khai tại trụ sở UBND cấp xã và gửi đến từng người có đất thu hồi.

Khi được tiếp cận phương án bồi thường, người sử dụng đất cần xem xét đầy đủ các nội dung liên quan đến thửa đất và tài sản của mình, không nên chỉ quan tâm đến tổng số tiền được thể hiện ở phần cuối phương án.

Những thông tin nên kiểm tra gồm:

• Họ tên và thông tin của người có đất thu hồi.
• Diện tích, vị trí và loại đất được xem xét bồi thường.
• Thông tin về nguồn gốc và quá trình sử dụng đất.
• Nhà ở, công trình và tài sản được ghi nhận trong hồ sơ.
• Các khoản bồi thường, hỗ trợ được xác định.
• Nội dung bố trí tái định cư nếu thuộc trường hợp được áp dụng.
• Những nội dung đã được người dân góp ý và kết quả tiếp thu, giải trình.

Nếu phát hiện diện tích tính bồi thường không thống nhất với hồ sơ đo đạc, tài sản bị bỏ sót hoặc khoản hỗ trợ chưa được làm rõ, người dân nên đề nghị giải thích và cung cấp tài liệu chứng minh. Những nội dung không thống nhất cần được thể hiện bằng văn bản để thuận tiện theo dõi quá trình xử lý.

Việc công khai phương án và tiếp nhận ý kiến có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm tính minh bạch của quy trình bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Người sử dụng đất có thể đối chiếu thêm các thông tin tại bài khiếu nại về bồi thường thu hồi đất đai nếu cho rằng quyền lợi của mình chưa được xem xét phù hợp.

2.6. Bước 6: Ban hành quyết định thu hồi đất

Quyết định thu hồi đất là văn bản hành chính quan trọng trong quá trình Nhà nước thực hiện thu hồi quyền sử dụng đất theo những trường hợp được pháp luật quy định. Quyết định này cần được ban hành đúng thẩm quyền, có căn cứ pháp lý và tuân thủ trình tự, thủ tục tương ứng.

Theo điểm c khoản 3 và khoản 5 Điều 87 Luật Đất đai 2024, việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (và bố trí tái định cư, nếu có) phải hoàn thành trước khi ban hành quyết định thu hồi đất — khác với cơ chế “cùng một ngày” theo Luật Đất đai 2013 trước đây.

Thay đổi này nhằm khắc phục tình trạng thu hồi đất xong nhưng việc bồi thường hoặc bố trí tái định cư còn kéo dài. Đối với người sử dụng đất, việc phương án được xác định trước giúp có thêm cơ sở kiểm tra quyền lợi và đối chiếu với quyết định thu hồi được ban hành sau đó.

Khi nhận quyết định, người có đất thu hồi nên kiểm tra các thông tin chính:

• Cơ quan ban hành và người có thẩm quyền ký quyết định.
• Họ tên hoặc thông tin chủ thể có đất bị thu hồi.
• Vị trí, diện tích và phạm vi đất bị thu hồi.
• Mục đích thu hồi đất.
• Sự thống nhất với các thông tin trong hồ sơ trước đó.

Nếu quyết định có thông tin không phù hợp với thực tế hoặc khác biệt so với hồ sơ kiểm đếm, người dân cần xác định rõ nội dung để yêu cầu giải thích hoặc thực hiện thủ tục pháp lý tương ứng. Có thể xem thêm bài quyết định thu hồi đất: trình tự, quyền lợi và cách khiếu nại để tìm hiểu những vấn đề thường phát sinh.

2.7. Bước 7: Chi trả bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư và bàn giao đất

Sau khi quyết định thu hồi đất và quyết định phê duyệt phương án bồi thường có hiệu lực, cơ quan, tổ chức có trách nhiệm thực hiện việc chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ theo trình tự và thời hạn áp dụng. Nội dung bài gốc viện dẫn khoản 5, khoản 7 Điều 87 Luật Đất đai 2024 đối với giai đoạn này.

Với trường hợp phải bố trí tái định cư, việc giao đất hoặc bàn giao nhà ở tái định cư phải thực hiện trước hoặc đồng thời với thời điểm bàn giao đất bị thu hồi theo nội dung đã nêu trong bài gốc. Việc bố trí tái định cư cần được xem xét theo điều kiện của từng trường hợp và phương án đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Người có đất thu hồi có nghĩa vụ nhận tiền bồi thường, tháo dỡ, di chuyển tài sản và bàn giao đất theo đúng kế hoạch khi các điều kiện pháp lý tương ứng đã được đáp ứng. Trong quá trình thực hiện, người dân nên lưu giữ giấy tờ thể hiện việc chi trả, tài liệu về bố trí tái định cư và biên bản bàn giao đất.

Đối với tiền bồi thường khi thu hồi đất, cần kiểm tra số tiền thực tế nhận được với phương án được phê duyệt, đồng thời lưu ý thời điểm chi trả. Nếu việc chi trả bị chậm, bài gốc nêu người có đất thu hồi được nhận thêm khoản tiền tương ứng với lãi suất theo quy định tính trên số tiền và thời gian chậm chi trả.

Trong những trường hợp có nhiều khoản bồi thường và hỗ trợ, việc đối chiếu từng khoản riêng biệt sẽ giúp hạn chế nhầm lẫn. Người dân cũng nên xác nhận rõ thời điểm bàn giao thực tế, phạm vi đất bàn giao và tình trạng tài sản còn lại để có căn cứ xử lý nếu phát sinh bất đồng sau này.

2.8. Bước 8: Cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất nếu có

Cưỡng chế thu hồi đất là biện pháp được xem xét khi người có đất thu hồi không chấp hành quyết định thu hồi và đáp ứng những điều kiện áp dụng theo quy định. Đây không phải bước mặc nhiên xuất hiện trong mọi hồ sơ thu hồi đất mà chỉ phát sinh đối với trường hợp cụ thể.

Theo Điều 89 Luật Đất đai 2024, việc cưỡng chế chỉ được tiến hành khi đáp ứng đủ điều kiện: quyết định thu hồi đất đã có hiệu lực pháp luật; người có đất thu hồi không chấp hành dù đã được vận động, thuyết phục; đã ban hành quyết định cưỡng chế riêng biệt và được niêm yết công khai; việc cưỡng chế tiến hành công khai, minh bạch, trong giờ hành chính, không thực hiện trong khoảng 22 giờ đến 6 giờ sáng hôm sau, các ngày nghỉ lễ hoặc 15 ngày trước/sau Tết Âm lịch.

Trước khi tổ chức cưỡng chế, cơ quan có trách nhiệm phải bảo đảm thực hiện đầy đủ những công việc và điều kiện tương ứng theo trình tự luật định. Việc người sử dụng đất không đồng ý với một nội dung trong hồ sơ không đồng nghĩa cơ quan có thẩm quyền được bỏ qua các bước vận động, thuyết phục và những yêu cầu về quyết định cưỡng chế.

Đối với người có đất thu hồi, nếu nhận được quyết định cưỡng chế, cần kiểm tra quyết định thu hồi đất, quá trình vận động và thuyết phục, quyết định cưỡng chế, việc công khai văn bản và các tài liệu liên quan. Đây là những yếu tố quan trọng để đánh giá tính hợp pháp của việc tổ chức thực hiện cưỡng chế.

Trường hợp cho rằng quyết định hoặc quá trình cưỡng chế có vi phạm, người sử dụng đất có thể xem xét thực hiện quyền khiếu nại hoặc khởi kiện theo quy định. Tuy nhiên, quyền sử dụng các biện pháp pháp lý này không nên bị hiểu là mọi quyết định cưỡng chế đều tự động bị dừng thực hiện khi có đơn khiếu nại.

3. Những sai sót thường gặp khiến trình tự thu hồi đất có nguy cơ không hợp pháp

Một trình tự thu hồi đất có thể phát sinh vấn đề pháp lý nếu cơ quan thực hiện không tuân thủ đúng yêu cầu về thẩm quyền, thông báo, kiểm đếm, lập phương án bồi thường hoặc ban hành quyết định thu hồi đất. Những sai sót này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người sử dụng đất và tính hợp pháp của văn bản hành chính.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa việc phát hiện dấu hiệu vi phạm thủ tục và kết luận rằng toàn bộ trình tự hoặc quyết định thu hồi đất không có hiệu lực pháp lý. Mỗi trường hợp phải được xem xét trên cơ sở hồ sơ, tính chất vi phạm và kết quả giải quyết của cơ quan có thẩm quyền.

3.1. Thông báo thu hồi đất không đúng đối tượng hoặc không bảo đảm yêu cầu công khai

Thông báo thu hồi đất không được giao đúng đối tượng, giao muộn hoặc không niêm yết công khai là một trong những vấn đề có thể ảnh hưởng đến việc bảo đảm quyền được biết của người sử dụng đất.

Trong những trường hợp này, người dân cần kiểm tra bản thông báo, thông tin người nhận, thời điểm giao hoặc niêm yết và các tài liệu chứng minh việc công khai. Việc chỉ khẳng định không biết thông tin thu hồi đất chưa đủ để kết luận thủ tục có vi phạm nếu chưa đối chiếu với cách thức thông báo đã được thực hiện.

Nếu có căn cứ cho rằng việc thông báo chưa phù hợp, người sử dụng đất nên đề nghị cơ quan có trách nhiệm cung cấp hoặc giải thích tài liệu liên quan. Những thông tin này có thể được sử dụng khi xem xét các bước thủ tục tiếp theo hoặc khi thực hiện quyền khiếu nại.

3.2. Không bảo đảm việc lấy ý kiến về phương án bồi thường

Bỏ qua hoặc thực hiện sơ sài bước lấy ý kiến người dân về phương án bồi thường có thể làm phát sinh tranh chấp liên quan đến tính minh bạch của quá trình thu hồi đất.

Hoạt động lấy ý kiến là giai đoạn để người có đất thu hồi tiếp cận nội dung phương án và phản ánh những vấn đề chưa phù hợp. Đối với hồ sơ có chênh lệch về diện tích, tài sản hoặc thông tin chủ sử dụng, việc ghi nhận và xem xét ý kiến càng có ý nghĩa quan trọng.

Người dân nên lưu giữ thông báo họp, tài liệu công khai phương án, ý kiến đã gửi và văn bản giải trình nếu có. Trường hợp phương án được phê duyệt nhưng nội dung kiến nghị chưa được làm rõ, cần đối chiếu hồ sơ thực tế để xác định hướng xử lý phù hợp.

3.3. Ban hành quyết định thu hồi đất không đúng trình tự phê duyệt phương án bồi thường

Một trong những vấn đề cần kiểm tra là việc ban hành quyết định thu hồi đất trước khi phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được phê duyệt và công khai theo trình tự áp dụng.

Như đã phân tích, điểm c khoản 3 và khoản 5 Điều 87 Luật Đất đai 2024 là căn cứ được bài gốc viện dẫn khi xác định mối quan hệ giữa việc phê duyệt phương án bồi thường và ban hành quyết định thu hồi đất. Người sử dụng đất cần đối chiếu thời điểm của từng văn bản và tình trạng hoàn thành những công việc có liên quan.

Không nên chỉ dựa vào ngày ghi trên một văn bản để đưa ra kết luận nếu chưa kiểm tra đầy đủ hồ sơ. Trường hợp có dấu hiệu thực hiện không đúng trình tự, cần xác định rõ bước bị bỏ qua, tài liệu liên quan và ảnh hưởng của vấn đề đó đến quyền lợi người sử dụng đất.

3.4. Quyết định thu hồi đất ban hành không đúng thẩm quyền

Sai thẩm quyền là vấn đề có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tính hợp pháp của quyết định thu hồi đất. Theo bài gốc, việc xác định thẩm quyền cần đối chiếu với Điều 83 Luật Đất đai 2024 và các quy định phân cấp hiện hành tại Nghị định 151/2025/NĐ-CP.

Đối với quyết định được ban hành từ khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp được áp dụng, cần đặc biệt lưu ý thời điểm ký văn bản và cơ chế phân định thẩm quyền. Việc sử dụng cách xác định thẩm quyền trước đây để đánh giá hồ sơ mới có thể dẫn đến nhận định không chính xác.

Người sử dụng đất có thể kiểm tra các thông tin thể hiện trên quyết định, kết hợp với hồ sơ thu hồi và trường hợp áp dụng cụ thể. Nếu phát hiện dấu hiệu không đúng thẩm quyền, cần làm rõ căn cứ trước khi lựa chọn biện pháp kiến nghị, khiếu nại hoặc khởi kiện.

3.5. Điều tra, khảo sát, đo đạc và kiểm đếm chưa phản ánh đúng thực tế

Thời hạn điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm kéo dài bất hợp lý hoặc việc kiểm đếm được thực hiện nhiều lần mà không có lý do rõ ràng có thể khiến người có đất thu hồi gặp khó khăn trong việc theo dõi hồ sơ.

Bên cạnh tiến độ thực hiện, sai lệch trong số liệu kiểm đếm cũng là vấn đề cần đặc biệt quan tâm. Những sai lệch về diện tích đất, loại đất, nhà ở hoặc tài sản gắn liền với đất có thể ảnh hưởng đến việc xây dựng phương án bồi thường sau đó.

Người sử dụng đất nên đối chiếu thông tin giữa giấy tờ về quyền sử dụng đất, hiện trạng thực tế và các biên bản kiểm đếm. Nếu phát hiện bất đồng, cần đề nghị ghi nhận và xác minh bằng tài liệu cụ thể, tránh chỉ trao đổi bằng lời nói.

3.6. Cách kiểm tra hồ sơ khi nghi ngờ có sai sót trong quy trình thu hồi đất

Để đánh giá sơ bộ tính đầy đủ của hồ sơ thu hồi đất, người sử dụng đất nên sắp xếp các tài liệu theo trình tự thời gian. Cách kiểm tra này giúp xác định văn bản nào được ban hành trước, công việc nào được thực hiện sau và những nội dung nào chưa có tài liệu chứng minh.

Những nhóm hồ sơ nên được đối chiếu gồm:

• Kế hoạch thu hồi đất và tài liệu liên quan đến việc công khai.
• Thông báo thu hồi đất và tài liệu giao, niêm yết thông báo.
• Biên bản điều tra, khảo sát, đo đạc và kiểm đếm.
• Hồ sơ kiểm đếm bắt buộc nếu có.
• Dự thảo và phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được phê duyệt.
• Quyết định thu hồi đất.
• Chứng từ chi trả bồi thường và tài liệu bàn giao đất.
• Hồ sơ cưỡng chế trong trường hợp phát sinh.

Sau khi sắp xếp, người dân có thể lập danh sách những thông tin chưa thống nhất, chẳng hạn sự khác biệt về diện tích hoặc tài sản giữa các văn bản. Đối với hồ sơ phức tạp, việc được luật sư rà soát có thể hỗ trợ xác định đúng nội dung pháp lý cần làm rõ, tránh khiếu nại dàn trải hoặc thiếu căn cứ.

4. Câu hỏi thường gặp về trình tự thu hồi đất theo Luật Đất đai 2024

Trong quá trình Nhà nước thực hiện thu hồi đất, nhiều người sử dụng đất gặp khó khăn khi xác định thời hạn thông báo, thời điểm lập phương án bồi thường hoặc quyền của mình khi không đồng ý với kết quả kiểm đếm.

Dưới đây là những câu hỏi thường gặp liên quan đến trình tự thu hồi đất theo Luật Đất đai 2024. Các nội dung trả lời được trình bày theo phạm vi pháp lý của bài gốc và cần đối chiếu với hồ sơ cụ thể khi áp dụng.

4.1. Toàn bộ trình tự thu hồi đất mất bao lâu?

Pháp luật không quy định một mốc thời gian chung, cố định cho toàn bộ trình tự vì quá trình thực hiện phụ thuộc vào quy mô dự án, số lượng người bị ảnh hưởng và những công việc cần hoàn thành.

Trong từng giai đoạn, cơ quan có thẩm quyền phải tuân thủ những yêu cầu về thời hạn tương ứng. Bài gốc nêu thời hạn thông báo trước khi thu hồi đất theo Điều 85 Luật Đất đai 2024 là chậm nhất 90 ngày đối với đất nông nghiệp và 180 ngày đối với đất phi nông nghiệp. Việc áp dụng những mốc này đối với hồ sơ năm 2026 cần được kiểm tra theo thời điểm thực hiện.

Để theo dõi tiến độ, người có đất thu hồi nên căn cứ vào thông báo, kế hoạch và những văn bản đã được cơ quan có thẩm quyền công bố. Nếu thời gian xử lý kéo dài, cần xác định giai đoạn đang thực hiện và nguyên nhân trước khi đánh giá có dấu hiệu chậm trễ hay không.

4.2. Người dân có được biết trước phương án bồi thường trước khi bị thu hồi đất không?

Có. Theo trình tự được trình bày trong bài, phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được lập, lấy ý kiến, thẩm định, phê duyệt và công khai theo quy định trước khi ban hành quyết định thu hồi đất.

Người có đất thu hồi có thể xem xét nội dung phương án để kiểm tra thông tin liên quan đến diện tích, loại đất, tài sản và quyền lợi được xác định. Đây cũng là giai đoạn phù hợp để cung cấp tài liệu hoặc nêu ý kiến đối với những nội dung chưa thống nhất.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa việc phương án đã được phê duyệt với việc tiền bồi thường đã được thanh toán trên thực tế. Đây là hai nội dung có liên hệ nhưng không đồng nhất và cần được đối chiếu theo trình tự áp dụng.

4.3. Quyết định thu hồi đất có được ban hành khi chưa hoàn thành kiểm đếm không?

Theo trình tự thông thường được nêu trong bài gốc, điều tra, khảo sát, đo đạc và kiểm đếm là những công việc cần thực hiện để xây dựng phương án bồi thường trước khi ban hành quyết định thu hồi đất.

Nếu người có đất thu hồi không phối hợp kiểm đếm, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét việc thực hiện kiểm đếm bắt buộc khi đáp ứng các điều kiện luật định. Vì vậy, cần phân biệt trường hợp chưa kiểm đếm với trường hợp đã tổ chức kiểm đếm bắt buộc theo thủ tục tương ứng.

Nếu cho rằng quyết định thu hồi được ban hành khi chưa có đủ căn cứ về diện tích hoặc tài sản, người dân cần kiểm tra toàn bộ hồ sơ kiểm đếm và phương án bồi thường để xác định vấn đề cụ thể.

4.4. Người dân phải làm gì khi không đồng ý với trình tự thu hồi đất?

Nếu cho rằng trình tự, thủ tục thu hồi đất không được thực hiện đúng quy định, người sử dụng đất có thể xem xét thực hiện quyền khiếu nại hoặc khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án có thẩm quyền.

Trước khi thực hiện, người dân nên xác định rõ văn bản hoặc hành vi đang có tranh chấp, nội dung bị cho là chưa phù hợp và tài liệu chứng minh. Chẳng hạn, nếu vấn đề liên quan đến diện tích kiểm đếm, cần tập trung vào biên bản đo đạc và giấy tờ về quyền sử dụng đất; nếu liên quan đến quyết định thu hồi, cần kiểm tra căn cứ và thẩm quyền ban hành.

Việc chuẩn bị hồ sơ có hệ thống giúp quá trình trình bày yêu cầu rõ ràng và có căn cứ hơn. Người dân có thể tìm hiểu thêm về trình tự khiếu nại về bồi thường thu hồi đất để nắm các vấn đề cần chuẩn bị.

4.5. Có được rút ngắn trình tự thu hồi đất trong trường hợp khẩn cấp không?

Bài gốc đề cập đến khả năng áp dụng cơ chế thu hồi đất với trình tự rút gọn hơn đối với một số tình huống đặc biệt liên quan đến quốc phòng, an ninh, thiên tai hoặc dịch bệnh.

Tuy nhiên, việc xác định một trường hợp có thuộc diện áp dụng trình tự đặc biệt hay không phải căn cứ vào quy định cụ thể và tính chất của tình huống thực tế. Không nên mặc nhiên cho rằng mọi dự án được xác định là cấp bách đều có thể bỏ qua các bước thông báo, kiểm đếm hoặc bồi thường.

Đối với hồ sơ có yếu tố khẩn cấp, cần kiểm tra căn cứ thu hồi, quyết định của cơ quan có thẩm quyền và trình tự được áp dụng. Phạm vi áp dụng cơ chế đặc biệt trong bài gốc cần được rà soát riêng trước khi đưa ra kết luận cho một vụ việc cụ thể.

4.6. Nhận thông báo thu hồi đất có phải bàn giao đất ngay không?

Không nên đồng nhất thông báo thu hồi đất với quyết định thu hồi đất. Theo trình tự được phân tích, sau bước thông báo còn có những công việc liên quan đến khảo sát, đo đạc, kiểm đếm, lập và phê duyệt phương án bồi thường trước khi thực hiện các giai đoạn tiếp theo.

Do đó, khi nhận thông báo, người có đất thu hồi cần kiểm tra thông tin và chủ động chuẩn bị tài liệu để phối hợp với cơ quan thực hiện nhiệm vụ bồi thường. Việc bàn giao đất phải được xem xét theo quyết định, kế hoạch và những điều kiện áp dụng đối với hồ sơ cụ thể.

Trường hợp có yêu cầu bàn giao nhưng người dân chưa rõ cơ sở thực hiện, cần đề nghị cơ quan có trách nhiệm cung cấp hoặc giải thích các văn bản liên quan trước khi xác định hướng xử lý phù hợp.

4.7. Người dân có quyền đề nghị kiểm tra lại diện tích đất và tài sản không?

Khi phát hiện diện tích đất hoặc tài sản được ghi nhận chưa phù hợp với thực tế, người sử dụng đất có thể nêu ý kiến và cung cấp tài liệu để cơ quan có trách nhiệm xem xét trong quá trình thực hiện thủ tục.

Những trường hợp cần chú ý thường là diện tích trên giấy chứng nhận khác với kết quả đo đạc, ranh giới chưa được xác định rõ hoặc tài sản gắn liền với đất chưa được thống kê đầy đủ. Việc đánh giá phải dựa trên hồ sơ về đất và tài sản, không chỉ căn cứ vào nhận định chủ quan.

Người dân nên thể hiện ý kiến trong biên bản hoặc gửi văn bản kèm tài liệu liên quan. Cách thực hiện này giúp xác định rõ nội dung cần kiểm tra và thuận tiện đối chiếu khi lập phương án bồi thường.

4.8. Khi nào nên nhờ luật sư kiểm tra trình tự thu hồi đất?

Người sử dụng đất có thể cân nhắc nhờ luật sư rà soát hồ sơ khi phát hiện sự khác biệt giữa thông báo thu hồi, biên bản kiểm đếm, phương án bồi thường hoặc quyết định thu hồi đất.

Việc rà soát pháp lý cũng có ý nghĩa trong những trường hợp hồ sơ về nguồn gốc đất phức tạp, có nhiều người cùng quyền sử dụng, có tài sản chưa được xác định rõ hoặc người dân dự kiến thực hiện khiếu nại, khởi kiện.

Luật sư có thể hỗ trợ xác định những vấn đề cần làm rõ, hướng dẫn chuẩn bị tài liệu và đánh giá hướng giải quyết phù hợp với từng trường hợp. Tuy nhiên, kết quả giải quyết vẫn phụ thuộc vào chứng cứ, căn cứ pháp luật và việc xem xét của cơ quan có thẩm quyền.

5. Dịch vụ tư vấn pháp lý về thu hồi đất tại META LAW

Công ty Luật TNHH META LAW cung cấp dịch vụ tư vấn pháp luật đất đai, hỗ trợ cá nhân, hộ gia đình và tổ chức trong quá trình Nhà nước thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Đối với những hồ sơ thu hồi đất, việc rà soát cần được thực hiện theo từng giai đoạn, từ khi có thông báo thu hồi đến quá trình kiểm đếm, lập phương án bồi thường và ban hành quyết định. Một sai lệch trong hồ sơ ban đầu có thể ảnh hưởng đến quyền lợi được xác định ở những bước tiếp theo.

META LAW hỗ trợ khách hàng kiểm tra tài liệu, nhận diện vấn đề pháp lý và xác định những công việc cần thực hiện trong phạm vi dịch vụ được thỏa thuận. Người đọc có thể tìm hiểu thêm về dịch vụ luật sư tư vấn và giải quyết tranh chấp đất đai của META LAW.

5.1. Rà soát tính hợp pháp của hồ sơ và trình tự thu hồi đất

META LAW hỗ trợ rà soát các văn bản và tài liệu liên quan đến quá trình thu hồi đất, tập trung vào căn cứ thu hồi, thẩm quyền ban hành, trình tự thông báo, kiểm đếm và việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Việc kiểm tra được thực hiện trên cơ sở tài liệu khách hàng cung cấp và những thông tin có liên quan. Đối với hồ sơ có nhiều văn bản được ban hành tại các thời điểm khác nhau, luật sư có thể hỗ trợ sắp xếp tài liệu theo trình tự để thuận tiện xác định những nội dung cần đối chiếu.

Phạm vi rà soát có thể bao gồm:

• Kiểm tra thông báo thu hồi đất và tài liệu công khai.
• Đối chiếu kế hoạch thu hồi với các bước triển khai thực tế.
• Rà soát biên bản đo đạc, kiểm đếm và tài liệu nguồn gốc đất.
• Kiểm tra hồ sơ lấy ý kiến và phương án bồi thường.
• Đánh giá thẩm quyền và trình tự ban hành quyết định thu hồi đất.
• Xem xét tài liệu liên quan đến cưỡng chế nếu phát sinh.

Thông qua quá trình rà soát, khách hàng có thể xác định rõ hơn những nội dung đã được thực hiện, những thông tin chưa thống nhất và các vấn đề cần đề nghị cơ quan có trách nhiệm giải thích hoặc xem xét.

5.2. Tư vấn và hỗ trợ trong quá trình kiểm đếm đất, tài sản

Kiểm đếm đất và tài sản là giai đoạn có ảnh hưởng trực tiếp đến việc xây dựng phương án bồi thường. Đối với những trường hợp có chênh lệch diện tích, tài sản chưa được ghi nhận hoặc hồ sơ nguồn gốc đất chưa rõ ràng, người sử dụng đất cần chuẩn bị tài liệu trước khi tham gia làm việc với cơ quan thực hiện.

META LAW hỗ trợ khách hàng rà soát giấy tờ về quyền sử dụng đất, kiểm tra những thông tin quan trọng trong biên bản kiểm đếm và xác định nội dung cần đề nghị làm rõ. Việc hỗ trợ có thể bao gồm hướng dẫn chuẩn bị tài liệu, xây dựng ý kiến và phối hợp làm việc theo phạm vi được thỏa thuận.

Mục tiêu là giúp khách hàng có căn cứ để trình bày thông tin về diện tích, loại đất và tài sản liên quan, đồng thời hạn chế những sai sót do thiếu giấy tờ hoặc không kiểm tra kỹ nội dung biên bản.

5.3. Tư vấn phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Đối với người có đất thu hồi, phương án bồi thường là tài liệu cần được xem xét cẩn trọng vì liên quan đến giá trị quyền lợi được xác định và những chính sách hỗ trợ có thể áp dụng.

META LAW hỗ trợ kiểm tra sự thống nhất giữa kết quả kiểm đếm với nội dung phương án, rà soát những khoản bồi thường, hỗ trợ được ghi nhận và xem xét thông tin tái định cư đối với trường hợp có liên quan.

Nếu phát hiện nội dung cần làm rõ, khách hàng được hỗ trợ xác định tài liệu cần bổ sung và cách trình bày ý kiến phù hợp. Việc đánh giá quyền lợi phải căn cứ hồ sơ cụ thể và điều kiện pháp lý áp dụng, không chỉ dựa trên việc so sánh số tiền bồi thường giữa những hộ gia đình khác nhau.

5.4. Hỗ trợ khiếu nại và khởi kiện liên quan đến thu hồi đất

Trong trường hợp người sử dụng đất cho rằng quyết định hoặc hành vi hành chính trong quá trình thu hồi đất xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình, META LAW có thể hỗ trợ xem xét các phương án pháp lý tương ứng.

Nội dung hỗ trợ bao gồm rà soát tài liệu, xác định văn bản hoặc hành vi cần xem xét, hỗ trợ chuẩn bị đơn và những hồ sơ liên quan đến việc khiếu nại hoặc khởi kiện theo phạm vi dịch vụ.

Đối với vụ việc có nhiều nội dung tranh chấp, việc xác định đúng vấn đề pháp lý là rất quan trọng. Chẳng hạn, tranh chấp liên quan đến diện tích bồi thường cần được phân biệt với vấn đề về thẩm quyền ban hành quyết định hoặc trình tự cưỡng chế thu hồi đất.

Việc hỗ trợ pháp lý không đồng nghĩa với cam kết kết quả khiếu nại hoặc xét xử. Kết quả giải quyết phụ thuộc vào căn cứ pháp luật, chứng cứ và quá trình xem xét của cơ quan có thẩm quyền.

5.5. Đại diện khách hàng làm việc trong vụ việc thu hồi đất

Trong phạm vi được ủy quyền phù hợp, META LAW có thể hỗ trợ khách hàng chuẩn bị tài liệu và tham gia làm việc liên quan đến những vấn đề pháp lý phát sinh trong quá trình thu hồi đất.

Phạm vi đại diện được xác định theo tính chất vụ việc, yêu cầu của khách hàng và nội dung thỏa thuận dịch vụ. Các công việc có thể bao gồm chuẩn bị hồ sơ, tổng hợp ý kiến, làm rõ thông tin trong các văn bản và hỗ trợ thực hiện những thủ tục pháp lý cần thiết.

Đối với những trường hợp có nhiều người liên quan đến quyền sử dụng đất hoặc hồ sơ kéo dài qua nhiều giai đoạn, việc thống nhất đầu mối tiếp nhận và xử lý tài liệu có thể giúp quá trình làm việc được tổ chức rõ ràng hơn.

CÔNG TY LUẬT TNHH META LAW

• Địa chỉ: Tầng 5, Số 137 Hoàng Quốc Việt, Phường Nghĩa Đô, Hà Nội.
• Hotline: 0869.898.809.
• Email: tuvanmeta@gmail.com.
• Website: metaasia.vn.

Nội dung tư vấn và phạm vi hỗ trợ được xác định theo hồ sơ, yêu cầu cụ thể của khách hàng và điều kiện pháp lý áp dụng. Những thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo chung, không thay thế việc xem xét hồ sơ đối với từng vụ việc thu hồi đất.

6. Kết luận

Trình tự thu hồi đất theo Luật Đất đai 2024 là một quy trình gồm nhiều giai đoạn liên tiếp, từ xây dựng kế hoạch, thông báo thu hồi đất, điều tra, khảo sát, kiểm đếm đến lập phương án bồi thường, ban hành quyết định thu hồi đất và tổ chức bàn giao. Trong trường hợp phát sinh điều kiện luật định, quy trình còn có thể bao gồm kiểm đếm bắt buộc hoặc cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất.

Điểm người sử dụng đất cần quan tâm là tính hợp pháp của toàn bộ quá trình, không chỉ riêng quyết định thu hồi cuối cùng. Việc kiểm tra thời hạn thông báo, số liệu kiểm đếm, phương án bồi thường, điều kiện tái định cư và thẩm quyền ban hành quyết định giúp người dân nhận diện sớm những nội dung chưa thống nhất để có hướng xử lý phù hợp.

Đặc biệt, từ khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai, việc xác định thẩm quyền thực hiện thủ tục cần được đối chiếu với Nghị định 151/2025/NĐ-CP và các quy định áp dụng tại thời điểm giải quyết hồ sơ. Những trường hợp có dấu hiệu sai sót hoặc tranh chấp cần được xem xét dựa trên tài liệu và căn cứ pháp lý cụ thể, tránh kết luận chỉ từ một văn bản riêng lẻ.

Với dịch vụ tư vấn pháp luật đất đai, META LAW hỗ trợ khách hàng rà soát trình tự thu hồi, kiểm tra hồ sơ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, đồng thời xem xét các biện pháp pháp lý liên quan khi phát sinh tranh chấp. Việc chuẩn bị và lưu giữ hồ sơ đầy đủ là cơ sở quan trọng để người sử dụng đất chủ động bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Xem thêm các bài viết liên quan

• Thủ tục thu hồi đất mới nhất: Quy trình và những lưu ý
• Các trường hợp thu hồi đất theo Luật Đất đai 2024
• Kế hoạch thu hồi đất theo Luật Đất đai 2024
• Thẩm quyền thu hồi đất thuộc cơ quan nào?
• Quyết định thu hồi đất: Trình tự, quyền lợi và cách khiếu nại
• Hướng dẫn cách khiếu nại về bồi thường thu hồi đất đai
• Điều kiện được tái định cư khi thu hồi đất mới nhất
• Quy định về thu hồi đất làm dự án theo Luật Đất đai 2024