Điều 227 Bộ Luật Tố Tụng Dân Sự

Trong quá trình giải quyết các vụ án dân sự, sự có mặt của các đương sự tại phiên tòa sơ thẩm là yếu tố mang tính quyết định đến tiến trình xét xử và bảo vệ quyền lợi chính đáng. Tuy nhiên, không ít trường hợp nguyên đơn, bị đơn hoặc người liên quan vắng mặt do cố tình né tránh hoặc gặp trở ngại trên thực tế. Để xử lý triệt để tình trạng này và bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, điều 227 bộ luật tố tụng dân sự đã quy định chi tiết về nghĩa vụ có mặt cũng như hậu quả pháp lý tương ứng khi đương sự vắng mặt. Việc thấu hiểu tường tận điều 227 bộ luật tố tụng dân sự giúp các chủ thể tham gia tố tụng chủ động ứng phó, tránh bị đình chỉ vụ án hoặc mất quyền tự bảo vệ trước Tòa án.

Điều 227 Bộ luật Tố tụng dân sự quy định về vấn đề gì?

Trong cấu trúc pháp lý của bộ luật tố tụng dân sự 2015, phiên tòa sơ thẩm được coi là giai đoạn trung tâm, nơi toàn bộ chứng cứ được công khai, tài liệu được kiểm tra và các bên thực hiện quyền tranh tụng trực tiếp. Sự có mặt của các chủ thể tham gia tố tụng không chỉ là quyền lợi mà còn là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc được Nhà nước quy định nhằm bảo đảm vụ án được giải quyết một cách khách quan, toàn diện và đúng pháp luật.

Điều 227 bộ luật tố tụng dân sự ra đời nhằm thiết lập một hành lang pháp lý chuẩn mực, quy định rõ ràng trách nhiệm tham gia phiên tòa sơ thẩm của các đương sự, người đại diện và người bảo vệ quyền lợi. Đồng thời, điều luật này cung cấp căn cứ pháp lý để Hội đồng xét xử đưa ra các phán quyết xử lý phù hợp như hoãn phiên tòa, tiến hành xét xử vắng mặt hoặc đình chỉ giải quyết vụ án khi một trong các bên vắng mặt.

Phạm vi áp dụng và đối tượng chịu sự điều chỉnh của Điều 227

Quy định tại điều 227 bộ luật tố tụng dân sự có phạm vi điều chỉnh rộng lớn, bao quát toàn bộ các tranh chấp dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động được giải quyết theo thủ tục sơ thẩm tại Tòa án nhân dân các cấp. Các đối tượng chịu sự điều chỉnh trực tiếp của quy phạm pháp luật này bao gồm:

• Nguyên đơn: Cá nhân, cơ quan, tổ chức khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết vụ án dân sự khi cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.
• Bị đơn: Cá nhân, cơ quan, tổ chức bị nguyên đơn khởi kiện hoặc được cơ quan, tổ chức, cá nhân khác do bộ luật này quy định khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết vụ án.
• Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan: Người tuy không khởi kiện, không bị khởi kiện, nhưng việc giải quyết vụ án dân sự có liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ của họ.
• Người đại diện hợp pháp: Bao gồm người đại diện theo pháp luật và người đại diện theo ủy quyền của nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
• Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp: Luật sư hoặc người khác được đương sự nhờ và được Tòa án làm thủ tục đăng ký người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự.

Ý nghĩa pháp lý của việc quy định về sự có mặt của đương sự tại phiên tòa

Việc pháp luật tố tụng quy định chặt chẽ về sự có mặt của đương sự tại điều 227 bộ luật tố tụng dân sự mang lại nhiều giá trị pháp lý và thực tiễn to lớn cho quá trình tố tụng:

• Bảo đảm nguyên tắc tranh tụng: Phiên tòa là nơi các bên trực tiếp trình bày lời khai, đối đáp, tranh luận và đưa ra hệ thống chứng cứ. Sự vắng mặt không có lý do chính đáng sẽ làm suy giảm tính chất tranh tụng công khai.
• Ngăn chặn hành vi lạm dụng quyền tố tụng: Tránh tình trạng bị đơn cố tình vắng mặt để kéo dài thời gian giải quyết vụ án, làm ảnh hưởng tiêu cực đến quyền lợi của nguyên đơn và các bên liên quan.
• Tối ưu hóa nguồn lực tư pháp: Giúp Tòa án giải quyết vụ án đúng thời hạn luật định, giảm thiểu việc trì hoãn phiên tòa nhiều lần gây lãng phí chi phí và thời gian của cơ quan tiến hành tố tụng.

Tòa án xử lý như thế nào khi các chủ thể tham gia phiên tòa vắng mặt?

Quy trình xử lý sự vắng mặt của đương sự tại phiên tòa sơ thẩm được phân hóa rõ rệt dựa trên số lần triệu tập của Tòa án và lý do vắng mặt của chủ thể đó. Pháp luật tố tụng dân sự cân bằng giữa việc bảo vệ quyền tham gia tố tụng của đương sự và yêu cầu giải quyết vụ án nhanh chóng, đúng pháp luật.

Dưới đây là cơ chế xử lý chi tiết của Hội đồng xét xử đối với từng lần triệu tập theo quy định tại khoản 1 và khoản 2 điều 227 bộ luật tố tụng dân sự.

Trường hợp đương sự được triệu tập hợp lệ lần thứ nhất

Căn cứ theo quy định tại khoản 1 điều 227 bộ luật tố tụng dân sự, khi Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ nhất, tất cả các chủ thể bao gồm nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan, người đại diện hợp pháp và người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp đều có nghĩa vụ phải có mặt tại phiên tòa theo đúng thời gian, địa điểm ghi trong Giấy triệu tập.

Khái niệm được triệu tập hợp lệ được hiểu là văn bản tố tụng (Giấy triệu tập, Thông báo) của Tòa án đã được tống đạt, giao nhận trực tiếp hoặc niêm yết công khai theo đúng quy định tại Chương X bộ luật tố tụng dân sự 2015. Khi đương sự đã nhận được văn bản hợp lệ nhưng vắng mặt tại phiên tòa lần 1, Tòa án xử lý như sau:

• Quyết định hoãn phiên tòa: Hội đồng xét xử bắt buộc phải ra quyết định hoãn phiên tòa. Việc hoãn phiên tòa lần đầu nhằm bảo đảm quyền tố tụng tối đa cho các bên, tạo điều kiện để họ thu xếp thời gian hoặc khắc phục các trở ngại cá nhân.
• Thông báo hoãn phiên tòa: Tòa án có trách nhiệm lập biên bản và ban hành Quyết định hoãn phiên tòa, gửi ngay cho các đương sự và Viện kiểm sát cùng cấp theo quy định tại Điều 233 bộ luật tố tụng dân sự 2015. Thời hạn hoãn phiên tòa sơ thẩm không quá 30 ngày kể từ ngày ra quyết định.
• Ngoại lệ tiếp tục xét xử: Tòa án vẫn tiến hành xét xử nếu người vắng mặt đã có đơn đề nghị Tòa án xét xử vắng mặt. Trong trường hợp này, việc vắng mặt là hoàn toàn chủ động và thể hiện rõ ý chí của đương sự, do đó Tòa án không cần ra quyết định hoãn.

Trường hợp đương sự được triệu tập hợp lệ lần thứ hai

Khi Tòa án tiến hành triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà đương sự vẫn vắng mặt, tính chất pháp lý của sự việc đã thay đổi hoàn toàn. Theo quy định tại khoản 2 điều 227 bộ luật tố tụng dân sự, Tòa án sẽ không mặc nhiên ra quyết định hoãn phiên tòa như lần thứ nhất mà sẽ căn cứ vào lý do vắng mặt và tư cách tố tụng của từng chủ thể để đưa ra phán quyết thích đáng.

Ở lần triệu tập thứ hai, pháp luật quy định các ngoại lệ cho phép Tòa án không áp dụng các chế tài bất lợi đối với người vắng mặt bao gồm:

• Có đơn đề nghị xét xử vắng mặt: Đương sự đã chủ động gửi đơn đề nghị Tòa án giải quyết vụ án vắng mặt họ dựa trên hồ sơ, tài liệu, chứng cứ sẵn có.
• Do sự kiện bất khả kháng: Đương sự vắng mặt vì gặp phải các sự kiện xảy ra một cách khách quan, không thể lường trước được và không thể khắc phục được mặc dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết (ví dụ: thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh phong tỏa…).
• Do trở ngại khách quan: Đương sự gặp phải những hoàn cảnh khách quan tác động khiến họ không thể biết hoặc không thể tham gia phiên tòa (ví dụ: tai nạn giao thông trên đường đến Tòa án phải đi cấp cứu, ốm đau nặng có xác nhận của cơ sở y tế cấp quận/huyện trở lên…).

Bên cạnh đó, quy định tại điều 227 bộ luật tố tụng dân sự còn được vận dụng kết hợp chặt chẽ với điều 228 bộ luật tố tụng dân sự. Theo đó, Tòa án vẫn tiến hành xét xử vụ án trong các trường hợp sau:

• Nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan và người đại diện hợp pháp của họ vắng mặt tại phiên tòa có đơn đề nghị Tòa án xét xử vắng mặt.
• Nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan vắng mặt tại phiên tòa nhưng có người đại diện hợp pháp tham gia phiên tòa.
• Các trường hợp vắng mặt lần thứ hai không vì sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan quy định chi tiết tại khoản 2 điều 227 bộ luật tố tụng dân sự.

Hậu quả pháp lý khi các chủ thể vắng mặt tại phiên tòa sơ thẩm

Chế tài xử lý việc vắng mặt lần thứ hai không có lý do chính đáng được thiết kế chi tiết nhằm bảo vệ quyền lợi của bên tuân thủ pháp luật và xử lý hành vi bỏ mặc quyền tố tụng của bên vi phạm. Tùy thuộc vào địa vị tố tụng của người vắng mặt, điều 227 bộ luật tố tụng dân sự quy định các hậu quả pháp lý rất rõ ràng.

Sau đây là phân tích chi tiết về hậu quả pháp lý đối với từng chủ thể cụ thể theo các điểm a, b, c, d, đ khoản 2 điều 227 bộ luật tố tụng dân sự.

Hậu quả pháp lý khi nguyên đơn vắng mặt tại phiên tòa

Căn cứ theo điểm a khoản 2 điều 227 bộ luật tố tụng dân sự, nguyên đơn là người khởi xướng vụ án nhưng nếu đã được Tòa án được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt tại phiên tòa thì sẽ chịu xử lý theo các hướng sau:

• Trường hợp có đơn đề nghị xét xử vắng mặt: Hội đồng xét xử vẫn tiến hành xét xử vụ án bình thường dựa trên các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ.
• Trường hợp vắng mặt không vì bất khả kháng/trở ngại khách quan và không có người đại diện: Nguyên đơn bị coi là từ bỏ việc khởi kiện. Khi đó, Hội đồng xét xử sẽ ra quyết định đình chỉ giải quyết đối với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.
• Trường hợp vụ án có yêu cầu phản tố hoặc yêu cầu độc lập: Nếu nguyên đơn bị đình chỉ giải quyết yêu cầu khởi kiện nhưng bị đơn có yêu cầu phản tố hoặc người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập thì bị đơn trở thành nguyên đơn, người có yêu cầu độc lập trở thành nguyên đơn đối với yêu cầu của họ và Tòa án tiếp tục giải quyết vụ án.

Về quyền khởi kiện lại: Khi yêu cầu khởi kiện bị đình chỉ giải quyết do nguyên đơn vắng mặt lần thứ hai theo điểm a khoản 2 điều 227 bộ luật tố tụng dân sự, căn cứ theo khoản 1 Điều 218 bộ luật tố tụng dân sự 2015, nguyên đơn vẫn có quyền nộp đơn khởi kiện lại vụ án đó nếu thời hiệu khởi kiện vẫn còn và đáp ứng đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật.

Hậu quả pháp lý khi bị đơn vắng mặt tại phiên tòa

Căn cứ theo điểm b và điểm c khoản 2 điều 227 bộ luật tố tụng dân sự, hậu quả pháp lý đối với bị đơn vắng mặt khi được triệu tập hợp lệ lần thứ hai được chia thành hai trường hợp độc lập:

Trường hợp 1: Bị đơn không có yêu cầu phản tố vắng mặt lần thứ hai mà không có người đại diện hợp pháp tham gia phiên tòa, không thuộc trường hợp do sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan, thì Tòa án vẫn tiến hành xét xử vắng mặt bị đơn. Việc Tòa án tiếp tục xét xử bảo đảm vụ án không bị đình trệ. Tuy nhiên, việc vắng mặt đồng nghĩa với việc bị đơn tự tước bỏ quyền tranh luận, quyền phản bác các chứng cứ do nguyên đơn đưa ra tại phiên tòa.

Trường hợp 2: Bị đơn có yêu cầu phản tố vắng mặt tại phiên tòa được xử lý như sau:

• Nếu có đơn xin xét xử vắng mặt: Tòa án tiếp tục xét xử đối với yêu cầu phản tố của bị đơn.
• Nếu vắng mặt không vì sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan và không có người đại diện hợp pháp: Bị đơn bị coi là từ bỏ yêu cầu phản tố. Hội đồng xét xử ra quyết định đình chỉ giải quyết đối với yêu cầu phản tố đó.
• Bị đơn vẫn có quyền khởi kiện lại đối với yêu cầu phản tố đó bằng một vụ án dân sự độc lập khác theo quy định pháp luật.

Hậu quả pháp lý khi người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan vắng mặt tại phiên tòa

Căn cứ theo điểm d khoản 2 điều 227 bộ luật tố tụng dân sự, tư cách tố tụng của người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan tương đối phức tạp do họ có thể có hoặc không có yêu cầu độc lập trong vụ án.

Pháp luật tố tụng dân sự quy định hướng xử lý phân hóa như sau:

• Đối với người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan KHÔNG có yêu cầu độc lập: Nếu được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt, không có người đại diện hợp pháp tham gia phiên tòa thì Tòa án vẫn tiến hành xét xử vắng mặt họ. Phán quyết của Tòa án vẫn có hiệu lực ràng buộc đối với quyền và nghĩa vụ của chủ thể này.
• Đối với người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan CÓ yêu cầu độc lập: Nếu vắng mặt lần thứ hai không vì sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan và không có người đại diện hợp pháp, họ bị coi là từ bỏ yêu cầu độc lập. Tòa án sẽ ra quyết định đình chỉ giải quyết đối với yêu cầu độc lập của họ.
• Nếu họ có đơn đề nghị xét xử vắng mặt, Tòa án vẫn tiếp tục xét xử yêu cầu độc lập bình thường. Trường hợp bị đình chỉ giải quyết, họ có quyền khởi kiện lại yêu cầu độc lập đó bằng một vụ án khác.

Hậu quả pháp lý khi người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp vắng mặt tại phiên tòa

Căn cứ theo điểm đ khoản 2 điều 227 bộ luật tố tụng dân sự, nếu người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự được Tòa án triệu tập hợp lệ mà vẫn vắng mặt tại phiên tòa thì Tòa án vẫn tiến hành xét xử vắng mặt họ.

Thực tiễn áp dụng quy định này cho thấy:

• Việc vắng mặt của Luật sư hay người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp không làm tạm dừng hay hoãn phiên tòa ở lần triệu tập thứ hai, bởi vì quyền quyết định tố tụng cao nhất vẫn thuộc về bản thân đương sự hoặc người đại diện hợp pháp của họ.
• Sự vắng mặt này có thể gây ra bất lợi lớn cho đương sự nếu đương sự không am hiểu pháp luật, không tự mình thực hiện được kỹ năng tranh tụng, đối đáp tại phiên tòa.
• Để tránh rủi ro, nếu Luật sư vắng mặt vì lý do bất khả kháng, đương sự cần chủ động làm đơn xin hoãn phiên tòa hoặc gửi trước bản luận cứ bảo vệ quyền lợi bằng văn bản cho Hội đồng xét xử.

Giải pháp pháp lý và dịch vụ tư vấn tham gia tố tụng tại Công ty Luật TNHH Meta Law

Tham gia vào một vụ án dân sự đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các mốc thời gian và quy trình tố tụng phức tạp. Việc không hiểu rõ quy định tại điều 227 bộ luật tố tụng dân sự có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng như bị đình chỉ giải quyết vụ án, bị xét xử vắng mặt gây bất lợi hoặc đánh mất quyền tự bảo vệ trước Tòa án.

Với uy tín lâu năm và kinh nghiệm thực chiến phong phú trong lĩnh vực tố tụng dân sự, Công ty Luật TNHH Meta Law (metaasia.vn) luôn sẵn sàng đồng hành cùng quý khách hàng nhằm tối ưu hóa lợi ích pháp lý và loại bỏ mọi rủi ro thủ tục tố tụng.

Dịch vụ pháp lý chuyên sâu về tố tụng dân sự của Meta Law

Meta Law cung cấp giải pháp pháp lý toàn diện từ giai đoạn tiền tố tụng cho đến khi bản án có hiệu lực pháp luật, hỗ trợ khách hàng giải quyết triệt để các vướng mắc liên quan đến điều 227 bộ luật tố tụng dân sự:

• Tư vấn chiến lược tham gia phiên tòa: Hướng dẫn đương sự đánh giá lợi ích và rủi ro của việc có mặt trực tiếp hoặc nộp đơn xin xét xử vắng mặt.
• Đại diện theo ủy quyền tham gia tố tụng: Cử Luật sư chuyên nghiệp đóng vai trò là người đại diện theo ủy quyền thay mặt khách hàng tham gia toàn bộ các phiên họp, phiên tòa sơ thẩm, giúp khách hàng an tâm công tác mà vẫn bảo đảm quyền lợi tối đa.
• Soạn thảo văn bản tố tụng chuẩn xác: Soạn thảo đơn xin đề nghị xét xử vắng mặt, đơn xin hoãn phiên tòa hợp lệ kèm theo hệ thống tài liệu chứng minh lý do do sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan.
• Cử Luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp: Trực tiếp tham gia phiên tòa, trình bày bản luận cứ bảo vệ, thực hiện quyền tranh tụng, đối đáp và chất vấn tại phiên tòa sơ thẩm.

Quy trình làm việc chuyên nghiệp tại Meta Law

Nhằm đem lại chất lượng dịch vụ minh bạch và đạt hiệu quả cao nhất, Meta Law áp dụng quy trình hỗ trợ khách hàng chặt chẽ qua các bước:

• Bước 1: Tiếp nhận thông tin & Khảo sát hồ sơ: Thu thập thông tin vụ việc, kiểm tra tính hợp lệ của Giấy triệu tập Tòa án và đánh giá các mốc thời gian tố tụng.
• Bước 2: Xây dựng giải pháp tố tụng: Định hướng phương án cho đương sự tham gia trực tiếp, ủy quyền hoặc xin xét xử vắng mặt theo quy định tại điều 227 bộ luật tố tụng dân sự.
• Bước 3: Thu thập chứng cứ & Soạn thảo văn bản: Đội ngũ luật sư chuẩn bị đầy đủ hồ sơ pháp lý, các văn bản tố tụng gửi Tòa án đúng thời hạn luật định.
• Bước 4: Trực tiếp tham gia tố tụng: Luật sư đồng hành hoặc đại diện khách hàng có mặt tại phiên tòa, thực hiện trọn vẹn các nghĩa vụ và bảo vệ tối đa quyền lợi chính đáng cho khách hàng.

Kết luận

Quy định tại điều 227 bộ luật tố tụng dân sự đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc giữ gìn tính kỷ cương, minh bạch và hiệu quả của hoạt động tư pháp tại phiên tòa sơ thẩm. Nhận thức đúng đắn về quyền, nghĩa vụ có mặt cũng như hệ quả của việc vắng mặt giúp đương sự chủ động trong mọi tình huống, tránh rơi vào thế bị động dẫn đến việc bị đình chỉ giải quyết hoặc bị xét xử vắng mặt bất lợi. Nắm vững pháp luật chính là chìa khóa tốt nhất để bảo vệ tài sản, quyền lợi hợp pháp của chính mình.

Nếu quý khách hàng đang gặp khó khăn trong quá trình tham gia tố tụng, cần hỗ trợ soạn thảo đơn từ hoặc muốn tìm kiếm giải pháp cử Luật sư đại diện tham gia phiên tòa sơ thẩm, hãy liên hệ ngay với Meta Law  để nhận được sự tư vấn chuyên sâu và tận tâm nhất.

Thông tin liên hệ Công ty Luật TNHH Meta Law:

• Văn phòng: Tầng 5, số 137 Hoàng Quốc Việt, Phường Nghĩa Đô, Thành phố Hà Nội.
• Email: tuvanmeta@gmail.com
• Website: metaasia.vn
• Hotline: 0869.898.809

Bạn đọc tham khảo thêm

• Trình tự, thủ tục tiến hành hòa giải trong tố tụng dân sự
• Thủ tục cấp sổ đỏ online năm 2023
• Cách viết mẫu bản tự khai trong tố tụng dân sự đúng quy định
• Quy trình và mức chi phí giám định trong tố tụng dân sự
• Quy định về tống đạt văn bản trong tố tụng dân sự
• Quy định về giải quyết khiếu nại trong tố tụng dân sự
• Xác định tư cách tham gia tố tụng dân sự của các chủ thể
• Ủy quyền tham gia tố tụng dân sự: Hướng dẫn Quy định, Thủ tục, Mẫu ủy quyền mới nhất
• Những quy định về yêu cầu phản tố trong tố tụng dân sự