Tranh chấp hợp đồng tín dụng: Thẩm quyền và cách giải quyết
Tranh chấp hợp đồng tín dụng là những bất đồng giữa tổ chức tín dụng và khách hàng liên quan đến quyền, nghĩa vụ trong quá trình giao kết, thực hiện hợp đồng vay vốn. Tranh chấp thường phát sinh từ việc chậm trả nợ, tính lãi suất hoặc xử lý tài sản bảo đảm. Trong bài viết dưới đây, Meta Law phân tích các dạng tranh chấp, thẩm quyền, thời hiệu khởi kiện và trình tự giải quyết theo quy định hiện hành.
Nội dung chính:
- Tranh chấp hợp đồng tín dụng là gì?
- Các dạng tranh chấp hợp đồng tín dụng thường gặp
- Nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp hợp đồng tín dụng
- Phương thức và thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng năm 2026
- Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng tín dụng
- Hồ sơ và trình tự giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng tại Tòa án
- Hồ sơ khởi kiện tranh chấp hợp đồng tín dụng
- Bước 1: Nộp đơn khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền
- Bước 2: Nộp tiền tạm ứng án phí và thụ lý vụ án
- Bước 3: Chuẩn bị xét xử và tiến hành hòa giải
- Bước 4: Xét xử sơ thẩm
- Bước 5: Kháng cáo, kháng nghị và xét xử phúc thẩm
- Bước 6: Thi hành án và xử lý tài sản bảo đảm
- Một số lưu ý khi giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng
- Câu hỏi thường gặp về tranh chấp hợp đồng tín dụng
- Tranh chấp hợp đồng tín dụng hiện nay giải quyết ở Tòa án cấp nào?
- Ngân hàng có quyền tự xử lý tài sản thế chấp khi khách hàng không trả nợ không?
- Khách hàng chậm trả nợ ngân hàng có bị khởi kiện ngay không?
- Tranh chấp đã được Tòa án cấp huyện thụ lý trước ngày 01/7/2025 được xử lý thế nào?
- Hợp đồng thế chấp vô hiệu có phải trả nợ ngân hàng không?
- Nợ ngân hàng quá 03 năm có bị khởi kiện không?
- Dịch vụ tư vấn, hỗ trợ giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng tại Meta Law
- Kết luận
Tranh chấp hợp đồng tín dụng là gì?
Tranh chấp hợp đồng tín dụng là những mâu thuẫn, bất đồng về quyền và nghĩa vụ giữa tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và khách hàng vay vốn trong quá trình xác lập, thực hiện, sửa đổi hoặc chấm dứt hợp đồng tín dụng.
Hợp đồng tín dụng là sự thỏa thuận giữa bên cho vay và khách hàng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao một khoản tiền để khách hàng sử dụng vào mục đích xác định trong thời hạn nhất định, với nguyên tắc hoàn trả đầy đủ nợ gốc và lãi theo thỏa thuận.
Khác với các hợp đồng vay tài sản thông thường giữa cá nhân, tổ chức, hợp đồng tín dụng chịu sự điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành ngân hàng, đặc biệt là các quy định về hoạt động cho vay, lãi suất và quản lý khoản vay.
Căn cứ pháp lý giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng
Việc xác định quyền, nghĩa vụ của các bên và phương thức giải quyết tranh chấp cần căn cứ vào những văn bản pháp luật chủ yếu sau:
- Bộ luật Dân sự 2015: Quy định về giao dịch dân sự, hợp đồng vay tài sản, nghĩa vụ thanh toán, biện pháp bảo đảm và thời hiệu khởi kiện.
- Luật Các tổ chức tín dụng 2024 (Luật số 32/2024/QH15) và các văn bản sửa đổi, bổ sung: Điều chỉnh hoạt động cấp tín dụng, cho vay và xử lý nợ.
- Bộ luật Tố tụng dân sự 2015: Quy định về thẩm quyền, hồ sơ và trình tự giải quyết tranh chấp tại Tòa án, được sửa đổi, bổ sung, trong đó có Luật số 85/2025/QH15.
- Thông tư 39/2016/TT-NHNN và các văn bản sửa đổi, bổ sung: Quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đối với khách hàng.
- Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP: Hướng dẫn áp dụng pháp luật về lãi, lãi suất và phạt vi phạm.
- Nghị định 21/2021/NĐ-CP: Quy định thi hành Bộ luật Dân sự về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ.
Khi giải quyết tranh chấp, cần xác định quy định pháp luật áp dụng tại thời điểm giao kết hợp đồng, thời điểm phát sinh nghĩa vụ và thời điểm thực hiện việc xử lý tranh chấp.
Đặc điểm pháp lý của tranh chấp hợp đồng tín dụng
Tranh chấp phát sinh từ hợp đồng tín dụng có những đặc điểm riêng về chủ thể, đối tượng tranh chấp và quan hệ pháp luật cần giải quyết.
- Chủ thể: Bên cho vay là tổ chức tín dụng hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài được phép thực hiện hoạt động cho vay; bên vay là cá nhân hoặc pháp nhân.
- Đối tượng tranh chấp: Khoản tiền vay, nợ gốc, lãi trong hạn, lãi quá hạn, phí và các nghĩa vụ tài chính liên quan.
- Tài sản bảo đảm: Có thể gồm quyền sử dụng đất, nhà ở, phương tiện vận tải, quyền tài sản hoặc tài sản khác được dùng để bảo đảm nghĩa vụ trả nợ.
- Quan hệ pháp luật: Có thể thuộc lĩnh vực dân sự hoặc kinh doanh, thương mại tùy thuộc vào chủ thể và mục đích giao kết hợp đồng.
Ngoài bên vay và bên cho vay, quá trình giải quyết tranh chấp còn có thể liên quan đến người bảo lãnh, người thế chấp tài sản, đồng sở hữu tài sản và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan khác.
Tranh chấp hợp đồng tín dụng là tranh chấp dân sự hay kinh doanh thương mại?
Việc phân loại tranh chấp hợp đồng tín dụng được thực hiện căn cứ vào Điều 26 và Điều 30 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Không phải mọi khoản vay ngân hàng đều được xác định là tranh chấp kinh doanh, thương mại.
| Loại tranh chấp | Điều kiện xác định | Căn cứ pháp lý |
|---|---|---|
| Tranh chấp dân sự | Khoản vay phục vụ nhu cầu tiêu dùng, sinh hoạt hoặc không đáp ứng điều kiện xác định tranh chấp kinh doanh, thương mại. | Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. |
| Tranh chấp kinh doanh, thương mại | Tranh chấp phát sinh trong hoạt động kinh doanh, thương mại giữa các chủ thể có đăng ký kinh doanh và đều có mục đích lợi nhuận. | Điều 30 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. |
Ví dụ, cá nhân vay ngân hàng để mua nhà phục vụ nhu cầu sinh hoạt thường thuộc quan hệ dân sự. Doanh nghiệp vay vốn ngân hàng để bổ sung vốn sản xuất, kinh doanh và đáp ứng các điều kiện tại Điều 30 thường thuộc quan hệ kinh doanh, thương mại.
Các dạng tranh chấp hợp đồng tín dụng thường gặp
Tranh chấp giữa ngân hàng và khách hàng không chỉ xuất phát từ việc vi phạm nghĩa vụ trả nợ mà còn liên quan đến cách xác định lãi suất, hiệu lực hợp đồng, nghĩa vụ giải ngân và quyền xử lý tài sản bảo đảm.
Tranh chấp về nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi
Đây là dạng tranh chấp hợp đồng tín dụng phổ biến, phát sinh khi khách hàng không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ thanh toán theo thời hạn đã cam kết trong hợp đồng.
Những trường hợp thường gặp bao gồm:
- Khách hàng không thanh toán nợ gốc khi đến hạn.
- Chậm thanh toán tiền lãi theo kỳ hạn.
- Không thanh toán đầy đủ số tiền phải trả.
- Không thực hiện nghĩa vụ theo thỏa thuận cơ cấu lại thời hạn trả nợ.
- Phát sinh bất đồng về số dư nợ hoặc nghĩa vụ trả nợ trước hạn.
Khi giải quyết, cần kiểm tra hợp đồng tín dụng, khế ước nhận nợ, chứng từ giải ngân, lịch sử thanh toán và các thông báo liên quan để xác định chính xác nghĩa vụ tài chính còn lại của khách hàng.
Tranh chấp về lãi suất và phí phạt chậm trả
Tranh chấp về lãi suất thường phát sinh khi khách hàng không đồng ý với cách tính lãi của tổ chức tín dụng, đặc biệt đối với khoản vay áp dụng lãi suất thả nổi, có thời gian ưu đãi hoặc đã chuyển sang nợ quá hạn.
Căn cứ Điều 7 Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP, việc xác định lãi suất trong hợp đồng tín dụng phải tuân thủ Luật Các tổ chức tín dụng và các văn bản hướng dẫn. Không áp dụng trực tiếp mức giới hạn 20%/năm tại Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015 để xác định lãi suất cho vay của tổ chức tín dụng.
Đối với khoản vay thuộc phạm vi điều chỉnh của Điều 13 Thông tư 39/2016/TT-NHNN, các khoản lãi được xác định như sau:
| Khoản lãi | Nguyên tắc xác định |
|---|---|
| Lãi trong hạn | Tính theo mức lãi suất cho vay đã thỏa thuận phù hợp với pháp luật chuyên ngành. |
| Lãi trên nợ gốc quá hạn | Không vượt quá 150% lãi suất cho vay trong hạn tại thời điểm chuyển nợ quá hạn. |
| Lãi chậm trả tiền lãi | Theo thỏa thuận nhưng không vượt quá 10%/năm trên số dư lãi chậm trả, tương ứng với thời gian chậm trả. |
Đối với các khoản phạt vi phạm, cần kiểm tra căn cứ áp dụng và tránh xử lý trùng lặp đối với cùng một hành vi không trả nợ đúng hạn theo Điều 12 Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP.
Tranh chấp do vi phạm nghĩa vụ giải ngân
Không chỉ khách hàng vay vốn, tổ chức tín dụng cũng có thể phát sinh trách nhiệm nếu không thực hiện đúng nghĩa vụ giải ngân đã cam kết trong hợp đồng.
Tranh chấp có thể xảy ra khi tổ chức tín dụng chậm giải ngân, giải ngân không đủ số tiền hoặc ngừng giải ngân mà không có căn cứ hợp pháp, ảnh hưởng đến kế hoạch đầu tư, sản xuất và kinh doanh của khách hàng.
Để xác định trách nhiệm, cần xem xét điều kiện giải ngân, nghĩa vụ cung cấp hồ sơ của khách hàng, quyền từ chối giải ngân của tổ chức tín dụng và căn cứ chứng minh thiệt hại thực tế.
Tranh chấp liên quan đến xử lý tài sản bảo đảm
Đối với khoản vay có tài sản bảo đảm, việc khách hàng vi phạm nghĩa vụ thanh toán có thể dẫn đến xử lý tài sản thế chấp hoặc cầm cố để thu hồi nợ.
Các bất đồng thường liên quan đến:
- Quyền sở hữu, quyền sử dụng hợp pháp đối với tài sản bảo đảm.
- Hiệu lực của hợp đồng thế chấp, cầm cố tài sản.
- Phạm vi nghĩa vụ được bảo đảm.
- Giá trị định giá và phương thức bán tài sản.
- Thứ tự ưu tiên thanh toán giữa các bên nhận bảo đảm.
- Quyền lợi của người đồng sở hữu hoặc người thứ ba.
Việc rà soát hợp đồng thế chấp tại ngân hàng, hồ sơ công chứng và đăng ký biện pháp bảo đảm có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định quyền xử lý tài sản của tổ chức tín dụng.
Tranh chấp về hiệu lực của hợp đồng tín dụng
Hợp đồng tín dụng hoặc hợp đồng bảo đảm có thể bị yêu cầu tuyên bố vô hiệu nếu không đáp ứng điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự quy định tại Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015 hoặc thuộc trường hợp vô hiệu khác theo pháp luật.
Những vấn đề cần xem xét bao gồm năng lực pháp luật, năng lực hành vi của chủ thể, thẩm quyền ký kết, sự tự nguyện, mục đích và nội dung giao dịch, điều kiện về hình thức trong trường hợp pháp luật có yêu cầu.
Trường hợp hợp đồng bị tuyên vô hiệu, hậu quả pháp lý được giải quyết theo Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015 và các quy định liên quan. Việc hợp đồng bảo đảm vô hiệu không đồng nghĩa với việc nghĩa vụ trả nợ theo hợp đồng tín dụng đương nhiên chấm dứt.
Tranh chấp về tư cách chủ thể và nghĩa vụ bảo lãnh
Đối với khoản vay có nhiều người tham gia, việc xác định đúng bên vay, bên bảo lãnh và bên thế chấp tài sản là cơ sở để phân định trách nhiệm pháp lý.
Người bảo lãnh có thể phải thực hiện nghĩa vụ thay cho bên vay khi phát sinh điều kiện thực hiện bảo lãnh theo Điều 335 Bộ luật Dân sự 2015 và nội dung cam kết. Phạm vi bảo lãnh được xác định căn cứ vào thỏa thuận và Điều 336 Bộ luật này.
Cần phân biệt người bảo lãnh với người dùng tài sản của mình để thế chấp bảo đảm khoản vay của người khác. Hai chủ thể này không mặc nhiên phải chịu trách nhiệm tài sản giống nhau.
Nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp hợp đồng tín dụng
Việc xác định nguyên nhân phát sinh tranh chấp giúp tổ chức tín dụng và khách hàng lựa chọn phương án xử lý phù hợp, đồng thời hạn chế những thiệt hại tài chính có thể tiếp tục phát sinh.
Khách hàng gặp khó khăn về tài chính
Thu nhập giảm sút, hoạt động kinh doanh thua lỗ, mất cân đối dòng tiền hoặc phát sinh các nghĩa vụ tài chính ngoài dự kiến có thể khiến khách hàng không còn khả năng thanh toán đúng hạn.
Trong trường hợp này, khách hàng có thể chủ động đề nghị tổ chức tín dụng xem xét cơ cấu lại thời hạn trả nợ hoặc thỏa thuận phương án thanh toán phù hợp. Tuy nhiên, việc chấp thuận cần đáp ứng các điều kiện pháp luật và quy định áp dụng của tổ chức tín dụng.
Điều khoản hợp đồng tín dụng chưa rõ ràng
Các điều khoản về lãi suất điều chỉnh, thời hạn trả nợ, phí trả nợ trước hạn, điều kiện thu hồi nợ trước hạn và xử lý tài sản bảo đảm có thể dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau nếu không được quy định đầy đủ.
Trước khi ký kết, các bên cần rà soát toàn bộ nội dung hợp đồng, phụ lục, điều kiện giao dịch chung và các tài liệu được dẫn chiếu để nhận diện nghĩa vụ cũng như rủi ro pháp lý.
Hồ sơ tài sản bảo đảm tồn tại vướng mắc pháp lý
Tài sản thế chấp có tranh chấp quyền sở hữu, thuộc sở hữu chung nhưng chưa có sự đồng ý hợp lệ của người có quyền, hoặc chưa hoàn tất thủ tục đăng ký theo quy định có thể gây khó khăn cho quá trình xử lý tài sản.
Bên cạnh đó, việc không kiểm tra thẩm quyền ký kết, thông tin pháp lý của bên vay và phạm vi bảo đảm trước khi giải ngân cũng là nguyên nhân dẫn đến bất đồng khi thực hiện hợp đồng.
Phương thức và thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng năm 2026
Các bên có thể lựa chọn giải quyết tranh chấp thông qua thương lượng, hòa giải, Trọng tài thương mại hoặc khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền. Phương thức phù hợp phụ thuộc vào nội dung hợp đồng, mức độ tranh chấp, khả năng hợp tác và yêu cầu thi hành kết quả giải quyết.
Bốn phương thức giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng
| Phương thức | Ưu điểm | Hạn chế | Hiệu lực pháp lý |
|---|---|---|---|
| Thương lượng | Linh hoạt, tiết kiệm chi phí, duy trì quan hệ giữa các bên. | Phụ thuộc vào thiện chí và khả năng thực hiện cam kết. | Thỏa thuận có giá trị ràng buộc nếu hợp pháp nhưng không trực tiếp được cưỡng chế thi hành như bản án. |
| Hòa giải | Có bên trung gian hỗ trợ, linh hoạt và bảo mật thông tin. | Có thể phát sinh chi phí và không đạt kết quả nếu các bên thiếu hợp tác. | Kết quả hòa giải thành được Tòa án công nhận theo quy định có thể được tổ chức thi hành. |
| Trọng tài thương mại | Thủ tục linh hoạt, xét xử không công khai, phán quyết chung thẩm. | Cần có thỏa thuận trọng tài hợp lệ và tranh chấp thuộc thẩm quyền trọng tài. | Phán quyết có giá trị bắt buộc thi hành, có thể yêu cầu cưỡng chế theo quy định pháp luật. |
| Tòa án nhân dân | Có thẩm quyền thu thập chứng cứ, áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời theo luật định. | Thủ tục có thể kéo dài; xét xử công khai, trừ trường hợp pháp luật quy định khác. | Bản án, quyết định được thi hành theo quy định pháp luật về thi hành án. |
Meta Law khuyến nghị các bên ưu tiên thương lượng khi vẫn còn khả năng thống nhất phương án trả nợ. Trường hợp thương lượng không hiệu quả hoặc quyền lợi có nguy cơ bị xâm phạm, cần cân nhắc phương thức tố tụng phù hợp.
Đối với khách hàng là người tiêu dùng, Điều 17 Luật Trọng tài thương mại 2010 còn cho phép lựa chọn Trọng tài hoặc Tòa án khi điều khoản trọng tài được ghi nhận trong điều kiện giao dịch chung do bên cung cấp dịch vụ soạn sẵn.
Thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực
Từ ngày 01/7/2025, Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm các tranh chấp hợp đồng tín dụng thuộc lĩnh vực dân sự và kinh doanh, thương mại.
Luật số 85/2025/QH15 sửa đổi Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15 đã xác lập thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực phù hợp với mô hình tổ chức Tòa án mới, thay thế Tòa án nhân dân cấp huyện trước đây.
Theo Điều 39 và Điều 40 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, thẩm quyền theo lãnh thổ được xác định như sau:
- Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc nếu bị đơn là cá nhân.
- Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn có trụ sở nếu bị đơn là cơ quan, tổ chức.
- Tòa án nơi nguyên đơn cư trú, làm việc hoặc đặt trụ sở nếu các bên có thỏa thuận bằng văn bản phù hợp với quy định pháp luật.
- Tòa án nơi hợp đồng được thực hiện hoặc Tòa án khác mà nguyên đơn có quyền lựa chọn trong các trường hợp quy định tại Điều 40.
- Tòa án nơi có bất động sản nếu đối tượng tranh chấp trực tiếp là bất động sản.
Cần lưu ý rằng việc khoản vay có tài sản thế chấp là bất động sản không mặc nhiên làm phát sinh thẩm quyền riêng biệt của Tòa án nơi có bất động sản. Thẩm quyền phải được xác định căn cứ vào đối tượng và nội dung yêu cầu khởi kiện.
Thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp tỉnh
Căn cứ Điều 37 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 đã được sửa đổi, bổ sung, Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền xét xử phúc thẩm đối với bản án, quyết định sơ thẩm của Tòa án nhân dân khu vực bị kháng cáo hoặc kháng nghị theo quy định.
Một số Tòa án nhân dân cấp tỉnh còn có thẩm quyền giải quyết yêu cầu hủy phán quyết trọng tài và đăng ký phán quyết trọng tài vụ việc.
Việc tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc có tính chất phức tạp không còn mặc nhiên là căn cứ xác định thẩm quyền sơ thẩm của Tòa án nhân dân cấp tỉnh. Cần phân biệt quy định về thẩm quyền hiện hành với các trường hợp chuyển tiếp đối với vụ án đã được thụ lý trước ngày 01/7/2025.
Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng tín dụng
Căn cứ Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng tín dụng là 03 năm, tính từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.
Tuy nhiên, cần phân biệt yêu cầu giải quyết tranh chấp hợp đồng với yêu cầu của ngân hàng về đòi lại khoản tiền nợ gốc.
Khoản 2 Điều 155 Bộ luật Dân sự 2015 và hướng dẫn tại Công văn 02/TANDTC-PC ngày 02/8/2021 của Tòa án nhân dân tối cao xác định rằng ngân hàng có thể khởi kiện yêu cầu đòi lại tài sản là khoản nợ gốc mà không bị giới hạn bởi thời hiệu khởi kiện trong trường hợp được hướng dẫn.
- Yêu cầu đòi lại nợ gốc: Có thể không áp dụng thời hiệu khởi kiện theo căn cứ nêu trên.
- Yêu cầu thanh toán lãi và các nghĩa vụ khác phát sinh từ hợp đồng: Cần xem xét quy định về thời hiệu khởi kiện và các tình tiết cụ thể.
Ngoài ra, Điều 157 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu khởi kiện có thể bắt đầu lại khi bên có nghĩa vụ thừa nhận một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ, thực hiện một phần nghĩa vụ hoặc các bên tự hòa giải với nhau.
Tòa án chỉ áp dụng thời hiệu khi có yêu cầu của một bên hoặc các bên và yêu cầu đó được đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ban hành bản án, quyết định giải quyết vụ việc theo Điều 149 Bộ luật Dân sự 2015. Vì vậy, hết thời hiệu không đồng nghĩa với việc Tòa án đương nhiên từ chối thụ lý đơn khởi kiện.
Hồ sơ và trình tự giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng tại Tòa án
Khi không thể giải quyết tranh chấp bằng phương thức phù hợp ngoài tố tụng, bên có quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm có thể chuẩn bị hồ sơ khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền.
Hồ sơ khởi kiện tranh chấp hợp đồng tín dụng
Căn cứ Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, hồ sơ khởi kiện cần có đơn khởi kiện và các tài liệu, chứng cứ chứng minh yêu cầu khởi kiện có căn cứ, hợp pháp.
Tùy thuộc vào nội dung tranh chấp, hồ sơ cần chuẩn bị gồm:
- Đơn khởi kiện tranh chấp hợp đồng tín dụng.
- Hợp đồng tín dụng và các phụ lục, văn bản sửa đổi, bổ sung.
- Khế ước nhận nợ, chứng từ giải ngân và chứng từ giao nhận tiền.
- Bảng kê dư nợ gốc, lãi trong hạn, lãi quá hạn và lịch sử thanh toán.
- Hợp đồng thế chấp, cầm cố, bảo lãnh hoặc văn bản bảo đảm khác.
- Giấy tờ pháp lý của tài sản bảo đảm và hồ sơ đăng ký biện pháp bảo đảm.
- Thông báo nợ quá hạn, thông báo thu hồi nợ hoặc xử lý tài sản bảo đảm.
- Giấy tờ pháp lý của nguyên đơn, bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
- Giấy ủy quyền hoặc văn bản chứng minh thẩm quyền đại diện nếu có.
- Các tài liệu, chứng cứ khác liên quan đến yêu cầu khởi kiện.
Người khởi kiện cần xác định rõ từng yêu cầu, đặc biệt là số tiền nợ gốc, tiền lãi, nghĩa vụ bảo lãnh và yêu cầu xử lý tài sản bảo đảm để hạn chế việc phải sửa đổi, bổ sung hồ sơ nhiều lần.
Bước 1: Nộp đơn khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền
Người khởi kiện nộp đơn cùng tài liệu, chứng cứ đến Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền theo một trong các phương thức quy định tại Điều 190 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015:
- Nộp trực tiếp tại Tòa án.
- Gửi qua dịch vụ bưu chính.
- Gửi trực tuyến thông qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án khi có đủ điều kiện thực hiện.
Sau khi tiếp nhận, Tòa án xem xét nội dung đơn, thẩm quyền và các điều kiện khởi kiện để quyết định việc xử lý đơn theo quy định.
Bước 2: Nộp tiền tạm ứng án phí và thụ lý vụ án
Nếu vụ án thuộc thẩm quyền và đủ điều kiện thụ lý, Tòa án thông báo cho người khởi kiện thực hiện nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng án phí, trừ trường hợp được miễn hoặc không phải nộp.
Theo Điều 195 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, người khởi kiện có thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được thông báo để nộp tiền tạm ứng án phí và giao lại biên lai cho Tòa án. Tòa án thụ lý vụ án khi nhận được biên lai theo quy định.
Bước 3: Chuẩn bị xét xử và tiến hành hòa giải
Trong giai đoạn chuẩn bị xét xử, Thẩm phán thực hiện việc xác minh, thu thập chứng cứ, lấy lời khai, xác định tư cách đương sự và tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải theo quy định.
Đối với vụ án có yêu cầu xử lý tài sản bảo đảm, Tòa án có thể tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ, định giá tài sản hoặc thực hiện các hoạt động tố tụng cần thiết khác.
Nếu các bên đạt được thỏa thuận hợp pháp, Tòa án có thể ban hành quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự. Quyết định này có hiệu lực pháp luật ngay sau khi ban hành.
Bước 4: Xét xử sơ thẩm
Trường hợp không đạt được thỏa thuận và vụ án đủ điều kiện đưa ra xét xử, Tòa án mở phiên tòa sơ thẩm để xem xét yêu cầu khởi kiện, yêu cầu phản tố, yêu cầu độc lập và các tài liệu, chứng cứ liên quan.
Hội đồng xét xử xác định nghĩa vụ trả nợ, số tiền lãi hợp pháp, trách nhiệm của từng chủ thể và quyền xử lý tài sản bảo đảm trên cơ sở nội dung hợp đồng, chứng cứ và quy định pháp luật.
Bước 5: Kháng cáo, kháng nghị và xét xử phúc thẩm
Đương sự có quyền kháng cáo bản án sơ thẩm nếu không đồng ý với nội dung giải quyết của Tòa án. Thời hạn kháng cáo đối với bản án sơ thẩm thông thường là 15 ngày theo Điều 273 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
Trường hợp bản án, quyết định sơ thẩm của Tòa án nhân dân khu vực bị kháng cáo hoặc kháng nghị hợp lệ, Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền xem xét giải quyết theo thủ tục phúc thẩm.
Bước 6: Thi hành án và xử lý tài sản bảo đảm
Sau khi bản án, quyết định thuộc trường hợp được thi hành theo pháp luật, bên được thi hành án có quyền yêu cầu cơ quan Thi hành án dân sự có thẩm quyền tổ chức thi hành.
Nếu khách hàng không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ, cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng biện pháp kê biên, xử lý tài sản hoặc biện pháp cưỡng chế khác theo quy định, nhằm thực hiện nghĩa vụ đã được xác định trong bản án, quyết định.
Một số lưu ý khi giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng
Xác định đầy đủ tư cách đương sự
Việc xác định đúng nguyên đơn, bị đơn, người bảo lãnh, người thế chấp và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là yêu cầu quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án.
Đặc biệt, đối với tài sản bảo đảm thuộc sở hữu chung hoặc thuộc quyền sở hữu của người thứ ba, cần xem xét đầy đủ quyền lợi của các chủ thể liên quan. Việc bỏ sót đương sự có thể dẫn đến vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng và là căn cứ xem xét hủy bản án trong những trường hợp luật định.
Kiểm tra hiệu lực của hợp đồng bảo đảm
Cần phân biệt hiệu lực của hợp đồng bảo đảm với hiệu lực đối kháng của biện pháp bảo đảm đối với người thứ ba. Việc chưa đăng ký biện pháp bảo đảm không phải trong mọi trường hợp đều dẫn đến hợp đồng vô hiệu.
Quyền ưu tiên thanh toán khi xử lý tài sản được xác định căn cứ vào Điều 308 Bộ luật Dân sự 2015 và các quy định có liên quan, đặc biệt khi một tài sản được dùng để bảo đảm nhiều nghĩa vụ.
Lưu ý quyền thu giữ tài sản bảo đảm của tổ chức tín dụng
Từ ngày 15/10/2025, Luật số 96/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Luật Các tổ chức tín dụng đã bổ sung Điều 198a về quyền thu giữ tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu.
Tổ chức tín dụng có quyền thu giữ tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp luật, bao gồm:
- Đã phát sinh căn cứ xử lý tài sản bảo đảm theo Điều 299 Bộ luật Dân sự 2015.
- Hợp đồng bảo đảm có thỏa thuận cho phép thu giữ tài sản.
- Biện pháp bảo đảm đã phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba.
- Tài sản không thuộc trường hợp đang có tranh chấp tại Tòa án đã được thụ lý hoặc thuộc trường hợp bị hạn chế xử lý theo quy định pháp luật.
- Tài sản đáp ứng các điều kiện tại Nghị định 304/2025/NĐ-CP.
- Đã thực hiện nghĩa vụ công khai thông tin theo quy định.
Như vậy, không phải mọi trường hợp khách hàng chậm trả nợ đều cho phép ngân hàng tự thu giữ tài sản thế chấp. Việc thu giữ cần được phân biệt với quyền xử lý tài sản bảo đảm và phải đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật hiện hành.
Rà soát số tiền yêu cầu thanh toán và thời hiệu khởi kiện
Trước khi khởi kiện, các bên cần đối chiếu số tiền thực tế đã giải ngân, các khoản đã thanh toán, mức lãi suất áp dụng qua từng thời kỳ và căn cứ phát sinh lãi quá hạn.
Đồng thời, cần lưu giữ chứng cứ về việc xác nhận công nợ, yêu cầu thanh toán, thỏa thuận gia hạn và cơ cấu lại thời hạn trả nợ để phục vụ việc xác định thời hiệu khởi kiện cũng như chứng minh quyền yêu cầu.
Câu hỏi thường gặp về tranh chấp hợp đồng tín dụng
Tranh chấp hợp đồng tín dụng hiện nay giải quyết ở Tòa án cấp nào?
Từ ngày 01/7/2025, Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm tranh chấp hợp đồng tín dụng thuộc lĩnh vực dân sự và kinh doanh, thương mại. Tòa án nhân dân cấp tỉnh thực hiện thẩm quyền xét xử phúc thẩm đối với bản án, quyết định của Tòa án nhân dân khu vực bị kháng cáo hoặc kháng nghị.
Ngân hàng có quyền tự xử lý tài sản thế chấp khi khách hàng không trả nợ không?
Có, nếu đáp ứng căn cứ, điều kiện và trình tự xử lý tài sản bảo đảm theo hợp đồng và quy định pháp luật.
Đối với việc thu giữ tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu, ngân hàng phải đáp ứng các điều kiện tại Điều 198a Luật Các tổ chức tín dụng và Nghị định 304/2025/NĐ-CP. Ngoài trường hợp được pháp luật cho phép tự thu giữ, nếu người giữ tài sản không giao tài sản để xử lý, bên nhận bảo đảm có thể yêu cầu Tòa án giải quyết.
Khách hàng chậm trả nợ ngân hàng có bị khởi kiện ngay không?
Khách hàng có thể bị khởi kiện khi vi phạm nghĩa vụ trả nợ và phát sinh căn cứ khởi kiện theo quy định pháp luật. Pháp luật không đặt ra yêu cầu chung bắt buộc ngân hàng phải hoàn tất việc nhắc nợ, cơ cấu lại thời hạn trả nợ hoặc thương lượng trước khi khởi kiện.
Tuy nhiên, tùy từng khoản vay và chính sách áp dụng, tổ chức tín dụng có thể lựa chọn các biện pháp đôn đốc, thương lượng hoặc xem xét cơ cấu lại thời hạn trả nợ trước khi thực hiện thủ tục tố tụng.
Tranh chấp đã được Tòa án cấp huyện thụ lý trước ngày 01/7/2025 được xử lý thế nào?
Căn cứ Nghị quyết 225/2025/QH15 và Điều 6 Nghị quyết 01/2025/NQ-HĐTP, Tòa án nhân dân khu vực tiếp nhận nhiệm vụ của Tòa án nhân dân cấp huyện để tiếp tục giải quyết các vụ án đã được thụ lý đúng thẩm quyền, trừ trường hợp phải chuyển giao theo quy định riêng.
Đương sự nên liên hệ Tòa án nhân dân khu vực tiếp nhận hồ sơ để xác nhận thông tin thụ lý và lịch giải quyết vụ án.
Hợp đồng thế chấp vô hiệu có phải trả nợ ngân hàng không?
Khách hàng vẫn phải thực hiện nghĩa vụ trả nợ nếu hợp đồng tín dụng có hiệu lực. Việc hợp đồng thế chấp bị tuyên vô hiệu không đương nhiên làm chấm dứt nghĩa vụ hoàn trả khoản vay.
Tuy nhiên, quyền xử lý tài sản thế chấp của tổ chức tín dụng phải được xem xét căn cứ vào hậu quả pháp lý của giao dịch vô hiệu và các quy định liên quan.
Nợ ngân hàng quá 03 năm có bị khởi kiện không?
Có. Ngân hàng vẫn có thể khởi kiện yêu cầu đòi lại khoản nợ gốc trong trường hợp không áp dụng thời hiệu khởi kiện theo khoản 2 Điều 155 Bộ luật Dân sự 2015 và hướng dẫn tại Công văn 02/TANDTC-PC năm 2021.
Đối với yêu cầu thanh toán lãi và các nghĩa vụ khác, cần xem xét thời hiệu, thời điểm bắt đầu lại thời hiệu và yêu cầu áp dụng thời hiệu của đương sự.
Dịch vụ tư vấn, hỗ trợ giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng tại Meta Law

Công ty Luật TNHH Meta Law là đơn vị cung cấp dịch vụ tư vấn pháp luật, tham gia tố tụng và giải quyết tranh chấp trong các lĩnh vực dân sự, kinh doanh, thương mại tại Hà Nội.
Với đội ngũ luật sư và chuyên viên pháp lý, Meta Law hỗ trợ khách hàng đánh giá hồ sơ, xác định quyền và nghĩa vụ của từng bên, xây dựng phương án giải quyết tranh chấp phù hợp với tình trạng pháp lý và khả năng thực hiện nghĩa vụ.
Dịch vụ luật sư giải quyết tranh chấp hợp đồng tại Meta Law bao gồm:
- Tư vấn, rà soát hiệu lực của hợp đồng tín dụng, hợp đồng thế chấp, cầm cố và bảo lãnh.
- Đánh giá căn cứ pháp lý của yêu cầu thanh toán nợ gốc, lãi suất và phí phạt.
- Hỗ trợ thương lượng, hòa giải với tổ chức tín dụng.
- Tư vấn phương án xử lý tài sản bảo đảm và bảo vệ quyền lợi của người có liên quan.
- Soạn thảo đơn khởi kiện, đơn phản tố, đơn kháng cáo và các văn bản tố tụng.
- Hỗ trợ thu thập, đánh giá tài liệu, chứng cứ phục vụ giải quyết vụ án.
- Cử luật sư tham gia tố tụng hoặc đại diện theo ủy quyền tại Tòa án có thẩm quyền trong phạm vi pháp luật cho phép.
- Tư vấn và hỗ trợ các thủ tục liên quan đến thi hành án dân sự.
Quý khách hàng có thể tham khảo thêm dịch vụ pháp lý tại Meta Law để lựa chọn phương án hỗ trợ phù hợp với từng giai đoạn giải quyết tranh chấp.
Kết luận
Giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng cần căn cứ vào nội dung hợp đồng, nghĩa vụ thanh toán, lãi suất, hiệu lực của biện pháp bảo đảm và quy định pháp luật hiện hành. Việc xác định đúng thẩm quyền, thời hiệu khởi kiện và chuẩn bị đầy đủ chứng cứ giúp hạn chế rủi ro trong quá trình tố tụng. Meta Law hỗ trợ khách hàng xây dựng phương án xử lý phù hợp, bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
Quý khách hàng có nhu cầu tư vấn pháp lý, vui lòng liên hệ Meta Law:
CÔNG TY LUẬT TNHH META LAW
- Địa chỉ: Tầng 5, số 137 Hoàng Quốc Việt, phường Nghĩa Đô, thành phố Hà Nội.
- Hotline/Zalo: 0869.898.809
- Email: tuvanmeta@gmail.com
- Website: metaasia.vn
Bài viết xem thêm:

META LAW SẴN SÀNG TƯ VẤN
Nếu bạn đang cần tư vấn pháp lý, hãy đặt câu hỏi. META LAW luôn sẵn sàng tư vấn và sẽ gọi lại cho bạn sau ít phút...