Giải quyết tranh chấp hợp đồng: Phương thức, thẩm quyền và thủ tục
Giải quyết tranh chấp hợp đồng là quá trình xử lý những bất đồng về quyền, nghĩa vụ giữa các bên thông qua thương lượng, hòa giải, trọng tài thương mại hoặc Tòa án. Việc lựa chọn phương thức phù hợp giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp, hạn chế thiệt hại và tiết kiệm chi phí. Trong bài viết dưới đây, Meta Law sẽ phân tích các quy định về thẩm quyền, thời hiệu, hồ sơ và thủ tục giải quyết tranh chấp hiện hành.
Nội dung chính:
- Tranh chấp hợp đồng là gì? Nguyên nhân và nguyên tắc giải quyết
- Các phương thức giải quyết tranh chấp hợp đồng hiện nay
- Thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng tại Tòa án năm 2026
- Các chế tài áp dụng khi xảy ra tranh chấp hợp đồng
- Quy trình xử lý và chuẩn bị hồ sơ khi xảy ra tranh chấp hợp đồng
- Trình tự, thủ tục khởi kiện tranh chấp hợp đồng tại Tòa án
- Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng là bao lâu?
- Câu hỏi thường gặp về giải quyết tranh chấp hợp đồng
- Tranh chấp hợp đồng có bắt buộc hòa giải trước khi khởi kiện không?
- Hợp đồng có điều khoản trọng tài thì có được khởi kiện ra Tòa án không?
- Nộp đơn khởi kiện tranh chấp hợp đồng ở Tòa án nào?
- Giải quyết tranh chấp hợp đồng tại Tòa án mất bao lâu?
- Có thể yêu cầu đồng thời phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại không?
- Dịch vụ luật sư giải quyết tranh chấp hợp đồng tại Meta Law
- Kết luận
Tranh chấp hợp đồng là gì? Nguyên nhân và nguyên tắc giải quyết
Khái niệm tranh chấp hợp đồng
Tranh chấp hợp đồng là những mâu thuẫn, bất đồng phát sinh giữa các bên trong quá trình giao kết, thực hiện, sửa đổi hoặc chấm dứt hợp đồng, liên quan đến quyền và nghĩa vụ đã thỏa thuận. Tranh chấp có thể xuất hiện khi một bên không thực hiện đúng cam kết, giải thích điều khoản khác nhau hoặc không thống nhất về hiệu lực pháp lý của hợp đồng.
Điều 385 Bộ luật Dân sự 2015 xác định hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các bên nhằm xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự. Khi quyền lợi của một bên bị xâm phạm, bên đó có thể yêu cầu thực hiện nghĩa vụ, bồi thường thiệt hại hoặc áp dụng các biện pháp bảo vệ quyền lợi phù hợp với thỏa thuận và quy định pháp luật.
Những nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp hợp đồng
Tranh chấp có thể phát sinh trong hợp đồng dân sự, hợp đồng mua bán hàng hóa, hợp đồng dịch vụ, hợp đồng xây dựng, hợp đồng vay tài sản và nhiều giao dịch khác. Những nguyên nhân thường gặp bao gồm:
- Vi phạm nghĩa vụ thanh toán: Chậm thanh toán, thanh toán không đầy đủ hoặc không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khi đến hạn.
- Vi phạm nghĩa vụ giao hàng: Giao hàng không đúng thời hạn, số lượng, chất lượng hoặc chủng loại đã cam kết.
- Chậm tiến độ thực hiện hợp đồng: Không hoàn thành công việc hoặc cung cấp dịch vụ đúng thời hạn.
- Đơn phương chấm dứt hợp đồng trái pháp luật: Một bên tự ý chấm dứt hợp đồng mà không có căn cứ hợp pháp.
- Tranh chấp về hiệu lực hợp đồng: Hợp đồng không đáp ứng điều kiện về chủ thể, nội dung, mục đích hoặc hình thức theo quy định pháp luật.
- Tranh chấp về phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại: Các bên không thống nhất về căn cứ phát sinh trách nhiệm hoặc số tiền phải thanh toán.
Đối với những giao dịch như hợp đồng vay tài sản, hợp đồng đặt cọc hoặc hợp đồng có tài sản bảo đảm, tranh chấp còn có thể liên quan đến nghĩa vụ hoàn trả tài sản, xử lý tài sản bảo đảm và trách nhiệm của bên bảo lãnh.
Nguyên tắc giải quyết tranh chấp hợp đồng
Quá trình giải quyết tranh chấp cần bảo đảm các nguyên tắc cơ bản tại Điều 3 Bộ luật Dân sự 2015, đồng thời tuân thủ quy định pháp luật điều chỉnh từng loại hợp đồng.
- Tôn trọng quyền tự do thỏa thuận: Các bên được lựa chọn phương thức và nội dung giải quyết tranh chấp, miễn không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
- Bảo đảm sự bình đẳng: Các bên bình đẳng về quyền và nghĩa vụ, có quyền đưa ra yêu cầu, ý kiến và chứng cứ bảo vệ quyền lợi của mình.
- Thiện chí và trung thực: Các bên cần hợp tác, cung cấp thông tin trung thực và hạn chế thiệt hại phát sinh.
- Tự chịu trách nhiệm: Bên vi phạm phải chịu trách nhiệm đối với việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ.
- Bảo đảm khả năng thực thi: Phương án giải quyết cần phù hợp với điều kiện thực tế và có cơ chế thi hành tương ứng.
Meta Law khuyến nghị các bên xác định rõ mục tiêu giải quyết ngay từ khi tranh chấp phát sinh. Việc tiếp tục thực hiện hợp đồng, thu hồi công nợ, yêu cầu bồi thường hoặc chấm dứt quan hệ hợp tác sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến phương thức xử lý được lựa chọn.

Các phương thức giải quyết tranh chấp hợp đồng hiện nay
Có bốn phương thức giải quyết tranh chấp hợp đồng phổ biến gồm thương lượng, hòa giải, trọng tài thương mại và Tòa án. Đối với tranh chấp thương mại, các phương thức này được ghi nhận tại Điều 317 Luật Thương mại 2005.
Mỗi phương thức có đặc điểm riêng về trình tự thực hiện, chi phí, thời gian, tính bảo mật và khả năng thi hành kết quả giải quyết tranh chấp.
Giải quyết tranh chấp hợp đồng bằng thương lượng
Thương lượng là phương thức các bên trực tiếp trao đổi, đàm phán để thống nhất phương án giải quyết mà không cần sự tham gia của bên thứ ba. Các bên có thể tự thương lượng hoặc thông qua người đại diện, luật sư để bảo vệ quyền lợi của mình.
Phương thức này phù hợp với những tranh chấp chưa quá phức tạp, các bên vẫn có khả năng hợp tác và mong muốn duy trì quan hệ kinh doanh. Nội dung thương lượng có thể bao gồm gia hạn thanh toán, điều chỉnh tiến độ, giảm mức phạt, hoàn trả tài sản hoặc thống nhất phương án bồi thường.
Ưu điểm của thương lượng là tiết kiệm thời gian, chi phí và hạn chế công khai thông tin. Tuy nhiên, thỏa thuận thương lượng không tự động trở thành căn cứ để cơ quan thi hành án cưỡng chế thực hiện. Vì vậy, các bên nên lập văn bản ghi nhận cụ thể nghĩa vụ, thời hạn thực hiện và trách nhiệm khi không tuân thủ thỏa thuận.
Giải quyết tranh chấp hợp đồng bằng hòa giải
Hòa giải tranh chấp hợp đồng là phương thức có sự tham gia của bên thứ ba độc lập nhằm hỗ trợ các bên làm rõ bất đồng, xác định quyền lợi và tìm kiếm phương án giải quyết phù hợp. Hòa giải viên không có quyền áp đặt kết quả giải quyết tranh chấp đối với các bên.
Việc hòa giải có thể được thực hiện thông qua các cơ chế sau:
- Hòa giải thương mại ngoài Tòa án: Thực hiện theo Nghị định số 22/2017/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 112/2025/NĐ-CP.
- Hòa giải tại Tòa án trước khi thụ lý: Thực hiện theo Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020 và các quy định sửa đổi, bổ sung.
- Hòa giải trong quá trình tố tụng: Thực hiện sau khi Tòa án thụ lý vụ án theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
Kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án có thể được xem xét công nhận nếu đáp ứng các điều kiện tại Điều 416, Điều 417 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Quyết định công nhận có hiệu lực pháp luật và được thi hành theo quy định về thi hành án dân sự.
Hòa giải có tính linh hoạt, bảo mật và tạo điều kiện duy trì quan hệ hợp tác. Tuy nhiên, nếu các bên không đạt được thỏa thuận, tranh chấp vẫn có thể phải tiếp tục giải quyết bằng trọng tài hoặc Tòa án.
Giải quyết tranh chấp hợp đồng bằng trọng tài thương mại
Trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp thông qua Hội đồng trọng tài trên cơ sở thỏa thuận trọng tài hợp lệ giữa các bên. Thỏa thuận này có thể được xác lập trước hoặc sau khi tranh chấp phát sinh.
Căn cứ Điều 2 Luật Trọng tài thương mại 2010, trọng tài có thẩm quyền giải quyết:
- Tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại.
- Tranh chấp giữa các bên mà ít nhất một bên có hoạt động thương mại.
- Những tranh chấp khác được pháp luật cho phép giải quyết bằng trọng tài.
Thỏa thuận trọng tài phải đáp ứng yêu cầu về hình thức quy định tại Điều 16 Luật Trọng tài thương mại 2010. Các bên có thể xác lập thỏa thuận dưới dạng điều khoản trong hợp đồng, văn bản riêng hoặc những hình thức khác được pháp luật công nhận, bao gồm trao đổi qua thư điện tử.
Ưu điểm của phương thức trọng tài là thủ tục linh hoạt, các bên được lựa chọn trọng tài viên và quá trình giải quyết không công khai, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Phán quyết trọng tài có tính chung thẩm và có hiệu lực kể từ ngày ban hành, không bị kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm.
Tuy nhiên, phán quyết trọng tài vẫn có thể bị Tòa án xem xét hủy nếu thuộc các trường hợp quy định tại Điều 68 Luật Trọng tài thương mại 2010. Ngoài ra, chi phí trọng tài có thể tương đối cao tùy thuộc vào giá trị tranh chấp và quy tắc tố tụng của tổ chức trọng tài được lựa chọn.
Giải quyết tranh chấp hợp đồng tại Tòa án
Giải quyết tranh chấp hợp đồng tại Tòa án là phương thức sử dụng cơ chế tố tụng tư pháp để xác định quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý của các bên. Phương thức này thường được áp dụng khi thương lượng, hòa giải không đạt kết quả và không có thỏa thuận trọng tài ràng buộc các bên.
Tòa án giải quyết tranh chấp theo trình tự, thủ tục của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và các văn bản sửa đổi, bổ sung. Bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật được bảo đảm thi hành thông qua cơ chế thi hành án dân sự.
So với trọng tài, quá trình giải quyết tại Tòa án có thể kéo dài do phải thực hiện nhiều thủ tục tố tụng và trải qua cấp xét xử sơ thẩm, phúc thẩm. Việc xét xử về nguyên tắc được tiến hành công khai, trừ những trường hợp pháp luật cho phép xét xử kín.
So sánh các phương thức giải quyết tranh chấp hợp đồng
| Phương thức | Đặc điểm | Ưu điểm | Hạn chế |
|---|---|---|---|
| Thương lượng | Các bên tự đàm phán và thống nhất phương án giải quyết. | Nhanh chóng, ít tốn kém, duy trì quan hệ hợp tác. | Phụ thuộc vào thiện chí, không có cơ chế cưỡng chế thi hành trực tiếp. |
| Hòa giải | Có bên thứ ba độc lập hỗ trợ giải quyết tranh chấp. | Linh hoạt, bảo mật, kết quả có thể được Tòa án công nhận. | Không bảo đảm các bên đạt được thỏa thuận. |
| Trọng tài thương mại | Phải có thỏa thuận trọng tài hợp lệ và thuộc thẩm quyền trọng tài. | Bảo mật, thủ tục linh hoạt, phán quyết chung thẩm. | Chi phí có thể cao, phạm vi thẩm quyền bị giới hạn. |
| Tòa án | Giải quyết theo trình tự tố tụng do pháp luật quy định. | Có cơ chế cưỡng chế thi hành, thẩm quyền giải quyết rộng. | Thủ tục có thể kéo dài, xét xử công khai theo nguyên tắc chung. |
Việc lựa chọn phương thức giải quyết cần căn cứ vào điều khoản hợp đồng, giá trị tranh chấp, chứng cứ hiện có, yêu cầu bảo mật và khả năng thi hành nghĩa vụ của bên vi phạm.
Thẩm quyền giải quyết tranh chấp hợp đồng tại Tòa án năm 2026
Kể từ ngày 01/7/2025, hệ thống Tòa án nhân dân được tổ chức theo mô hình mới gồm Tòa án nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân cấp tỉnh và Tòa án nhân dân khu vực. Sự thay đổi này ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định Tòa án có thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết tranh chấp hợp đồng.
Căn cứ pháp lý gồm Luật số 81/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Luật Tổ chức Tòa án nhân dân và Luật số 85/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng dân sự cùng các quy định hiện hành có liên quan.
Thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực
Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, được sửa đổi bởi Luật số 85/2025/QH15, quy định Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết sơ thẩm các tranh chấp dân sự, kinh doanh, thương mại, hôn nhân và gia đình, lao động thuộc các Điều 26, 28, 30 và 32 của Bộ luật.
Như vậy, thẩm quyền giải quyết sơ thẩm tranh chấp hợp đồng dân sự và hợp đồng kinh doanh, thương mại về nguyên tắc thuộc Tòa án nhân dân khu vực, bao gồm cả những vụ việc có yếu tố nước ngoài thuộc thẩm quyền của Tòa án Việt Nam.
Thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp tỉnh
Điều 37 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, được sửa đổi bởi Luật số 85/2025/QH15, xác định Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền xét xử phúc thẩm đối với bản án, quyết định chưa có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân khu vực bị kháng cáo, kháng nghị.
Ngoài ra, một số Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền giải quyết yêu cầu hủy phán quyết trọng tài và đăng ký phán quyết trọng tài vụ việc theo quy định của Luật Trọng tài thương mại.
Xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp theo lãnh thổ
Căn cứ Điều 39 và Điều 40 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án có thẩm quyền được xác định dựa trên nơi cư trú, làm việc, trụ sở của các bên hoặc địa điểm liên quan đến tranh chấp.
| Trường hợp tranh chấp | Tòa án có thẩm quyền |
|---|---|
| Bị đơn là cá nhân | Tòa án nơi bị đơn cư trú hoặc làm việc. |
| Bị đơn là cơ quan, tổ chức | Tòa án nơi bị đơn có trụ sở. |
| Các bên có thỏa thuận lựa chọn Tòa án bằng văn bản | Tòa án nơi nguyên đơn cư trú, làm việc hoặc có trụ sở theo thỏa thuận hợp lệ. |
| Đối tượng tranh chấp là bất động sản | Tòa án nơi có bất động sản. |
| Tranh chấp phát sinh từ quan hệ hợp đồng | Nguyên đơn có thể lựa chọn Tòa án nơi hợp đồng được thực hiện theo Điều 40. |
Việc lựa chọn Tòa án bằng thỏa thuận không đồng nghĩa với quyền lựa chọn bất kỳ Tòa án nào. Các bên phải tuân thủ quy định về thẩm quyền theo loại việc, cấp xét xử và lãnh thổ. Trường hợp nộp đơn không đúng thẩm quyền, hồ sơ có thể bị chuyển đến Tòa án khác hoặc bị trả lại theo quy định.
Các chế tài áp dụng khi xảy ra tranh chấp hợp đồng
Khi một bên vi phạm nghĩa vụ, bên bị vi phạm có thể yêu cầu áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp với thỏa thuận trong hợp đồng và quy định pháp luật. Đối với hợp đồng thương mại, các chế tài được quy định tại Điều 292 Luật Thương mại 2005.
Buộc thực hiện đúng hợp đồng
Buộc thực hiện đúng hợp đồng là việc yêu cầu bên vi phạm tiếp tục thực hiện nghĩa vụ đã cam kết hoặc áp dụng biện pháp cần thiết để khắc phục vi phạm. Chế tài này phù hợp khi mục đích giao kết hợp đồng vẫn có thể đạt được.
Chẳng hạn, bên mua có thể yêu cầu bên bán giao đủ hàng hóa, thay thế hàng hóa không đạt chất lượng hoặc sửa chữa khiếm khuyết. Ngược lại, bên bán có quyền yêu cầu bên mua thực hiện nghĩa vụ thanh toán theo hợp đồng.
Phạt vi phạm hợp đồng
Phạt vi phạm hợp đồng là khoản tiền mà bên vi phạm phải thanh toán cho bên bị vi phạm trên cơ sở thỏa thuận. Về nguyên tắc, chế tài này được áp dụng khi các bên có thỏa thuận phạt vi phạm hợp lệ.
- Đối với hợp đồng dân sự: Mức phạt do các bên thỏa thuận, trừ trường hợp luật liên quan có quy định khác, căn cứ Điều 418 Bộ luật Dân sự 2015.
- Đối với hợp đồng thương mại: Tổng mức phạt không vượt quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm, trừ trường hợp ngoại lệ tại Điều 266 Luật Thương mại 2005 hoặc quy định chuyên ngành được áp dụng.
Quý khách cần phân biệt giá trị toàn bộ hợp đồng với giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm. Đây là căn cứ quan trọng khi xác định mức phạt đối với hợp đồng thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Thương mại.
Buộc bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng
Bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng nhằm bù đắp những tổn thất phát sinh từ hành vi vi phạm nghĩa vụ. Đối với tranh chấp thương mại, trách nhiệm bồi thường phát sinh khi có đủ các căn cứ tại Điều 303 Luật Thương mại 2005:
- Có hành vi vi phạm hợp đồng.
- Có thiệt hại thực tế phát sinh.
- Hành vi vi phạm là nguyên nhân trực tiếp gây ra thiệt hại.
Bên yêu cầu bồi thường phải chứng minh tổn thất, mức độ thiệt hại và khoản lợi trực tiếp đáng lẽ được hưởng nếu không có hành vi vi phạm. Đồng thời, bên bị vi phạm có nghĩa vụ áp dụng các biện pháp hợp lý để hạn chế tổn thất.
Đối với hợp đồng dân sự, cần lưu ý quy định tại Điều 418 Bộ luật Dân sự 2015: nếu các bên có thỏa thuận phạt vi phạm nhưng không thỏa thuận áp dụng đồng thời phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại thì bên vi phạm chỉ phải chịu phạt vi phạm, trừ trường hợp luật liên quan có quy định khác.
Tạm ngừng, đình chỉ, hủy bỏ hoặc chấm dứt hợp đồng
Đối với hợp đồng thương mại, các chế tài tạm ngừng, đình chỉ hoặc hủy bỏ hợp đồng có thể được áp dụng khi xảy ra hành vi vi phạm mà các bên đã thỏa thuận là điều kiện áp dụng chế tài hoặc khi một bên vi phạm cơ bản nghĩa vụ hợp đồng.
Đối với hợp đồng dân sự, việc hủy bỏ hoặc đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng cần đáp ứng các căn cứ tương ứng tại Điều 423 và Điều 428 Bộ luật Dân sự 2015.
Trước khi áp dụng những biện pháp này, các bên cần kiểm tra điều khoản hợp đồng, căn cứ pháp lý, nghĩa vụ thông báo và hậu quả pháp lý phát sinh. Việc tự ý chấm dứt hợp đồng khi không có căn cứ có thể khiến bên thực hiện trở thành bên vi phạm nghĩa vụ.
Quy trình xử lý và chuẩn bị hồ sơ khi xảy ra tranh chấp hợp đồng
Ngay khi phát hiện hành vi vi phạm, cá nhân và doanh nghiệp cần chủ động rà soát hồ sơ, xác định yêu cầu và bảo toàn chứng cứ. Việc chuẩn bị đầy đủ tài liệu ngay từ đầu giúp hạn chế bất lợi khi thương lượng hoặc tham gia tố tụng.
Rà soát hợp đồng và xác định hành vi vi phạm
Cần kiểm tra toàn bộ hợp đồng, phụ lục, biên bản sửa đổi và những thỏa thuận phát sinh trong quá trình thực hiện. Nội dung rà soát tập trung vào quyền, nghĩa vụ của từng bên, thời hạn thực hiện, điều khoản phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại và phương thức giải quyết tranh chấp.
Đặc biệt, nếu hợp đồng có điều khoản trọng tài, các bên cần đánh giá hiệu lực và khả năng thực hiện của điều khoản này trước khi lựa chọn cơ quan giải quyết tranh chấp.
Thu thập và bảo toàn tài liệu, chứng cứ
Chứng cứ là cơ sở để xác định hành vi vi phạm và chứng minh yêu cầu của các bên. Tùy tính chất vụ việc, tài liệu cần chuẩn bị bao gồm:
- Hợp đồng, phụ lục hợp đồng và các văn bản sửa đổi, bổ sung.
- Biên bản giao nhận hàng hóa, nghiệm thu công việc, xác nhận khối lượng.
- Hóa đơn, chứng từ thanh toán, sao kê ngân hàng.
- Biên bản đối chiếu và xác nhận công nợ.
- Email, tin nhắn, dữ liệu điện tử liên quan đến quá trình thực hiện hợp đồng.
- Thông báo vi phạm, văn bản yêu cầu thực hiện nghĩa vụ.
- Tài liệu chứng minh thiệt hại và các khoản chi phí phát sinh.
Đối với chứng cứ điện tử, cần lưu giữ dữ liệu gốc, thông tin người gửi, người nhận và thời điểm trao đổi. Các tài liệu phải được thu thập, cung cấp theo quy định pháp luật để bảo đảm giá trị chứng minh trong quá trình giải quyết tranh chấp.
Gửi thông báo vi phạm và tiến hành thương lượng
Bên bị vi phạm nên gửi văn bản thông báo chính thức, xác định rõ nghĩa vụ chưa được thực hiện, căn cứ phát sinh trách nhiệm, yêu cầu khắc phục và thời hạn thực hiện.
Nếu các bên đạt được thỏa thuận, kết quả thương lượng cần được ghi nhận bằng văn bản. Trường hợp bên vi phạm không hợp tác hoặc không thực hiện đúng cam kết, bên có quyền lợi bị xâm phạm có thể chuẩn bị hồ sơ khởi kiện tại cơ quan có thẩm quyền.
Trình tự, thủ tục khởi kiện tranh chấp hợp đồng tại Tòa án
Thủ tục khởi kiện tranh chấp hợp đồng được thực hiện theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và các quy định sửa đổi, bổ sung hiện hành, trong đó cần lưu ý việc xác định thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực từ ngày 01/7/2025.
Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ khởi kiện
Người khởi kiện cần chuẩn bị đơn khởi kiện và các tài liệu, chứng cứ chứng minh quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm. Đơn khởi kiện có thể được lập theo Mẫu số 23-DS ban hành kèm theo Nghị quyết số 01/2017/NQ-HĐTP, bảo đảm phù hợp với quy định hiện hành và cơ quan tiếp nhận hồ sơ.
Hồ sơ khởi kiện tranh chấp hợp đồng thông thường gồm:
- Đơn khởi kiện theo quy định tại Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
- Hợp đồng và phụ lục hợp đồng có liên quan.
- Tài liệu, chứng cứ chứng minh hành vi vi phạm và yêu cầu khởi kiện.
- Giấy tờ tùy thân của người khởi kiện nếu là cá nhân.
- Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc giấy tờ pháp lý tương ứng nếu người khởi kiện là tổ chức.
- Văn bản ủy quyền hoặc tài liệu chứng minh tư cách người đại diện, nếu có.
- Thông tin, tài liệu liên quan đến bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
Trường hợp chưa thể cung cấp đầy đủ tài liệu vì lý do khách quan, người khởi kiện được nộp những chứng cứ hiện có và bổ sung trong quá trình giải quyết vụ án theo quy định.
Bước 2: Nộp đơn khởi kiện và thụ lý vụ án
Căn cứ Điều 190 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, người khởi kiện có thể gửi hồ sơ đến Tòa án có thẩm quyền bằng một trong ba hình thức:
- Nộp trực tiếp tại Tòa án.
- Gửi qua dịch vụ bưu chính.
- Gửi trực tuyến qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án nếu hệ thống hỗ trợ.
Theo Điều 191, trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn khởi kiện, Chánh án Tòa án phân công Thẩm phán xem xét đơn. Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày được phân công, Thẩm phán xem xét và quyết định việc xử lý đơn khởi kiện theo quy định.
Nếu vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết và đủ điều kiện thụ lý, Tòa án thông báo cho người khởi kiện nộp tiền tạm ứng án phí. Trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày nhận được giấy báo, người khởi kiện phải hoàn thành việc nộp tiền và gửi biên lai cho Tòa án, trừ trường hợp được miễn hoặc không phải nộp tạm ứng án phí.
Bước 3: Chuẩn bị xét xử và tiến hành hòa giải
Căn cứ Điều 203 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, thời hạn chuẩn bị xét xử theo thủ tục thông thường đối với vụ án không có yếu tố nước ngoài được xác định như sau:
| Loại tranh chấp | Thời hạn chuẩn bị xét xử | Thời gian gia hạn tối đa |
|---|---|---|
| Tranh chấp hợp đồng dân sự | 04 tháng | 02 tháng |
| Tranh chấp hợp đồng kinh doanh, thương mại | 02 tháng | 01 tháng |
Thời hạn chuẩn bị xét xử được tính kể từ ngày Tòa án thụ lý vụ án. Việc gia hạn được thực hiện khi vụ án có tính chất phức tạp hoặc có sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan theo quy định. Đây không phải là tổng thời gian giải quyết toàn bộ vụ án.
Trong giai đoạn chuẩn bị xét xử, Tòa án tiến hành thu thập chứng cứ, lấy lời khai, tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải, trừ trường hợp pháp luật quy định không được hòa giải hoặc không tiến hành hòa giải được.
Nếu các bên thỏa thuận được toàn bộ nội dung giải quyết vụ án và đáp ứng điều kiện luật định, Tòa án lập biên bản hòa giải thành. Sau 07 ngày kể từ ngày lập biên bản mà không có đương sự nào thay đổi ý kiến, Thẩm phán ra quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự.
Bước 4: Xét xử sơ thẩm, phúc thẩm và thi hành án
Trường hợp hòa giải không thành và vụ án đủ điều kiện đưa ra xét xử, Tòa án nhân dân khu vực tiến hành xét xử sơ thẩm. Hội đồng xét xử xem xét yêu cầu của các bên, chứng cứ, nội dung hợp đồng và căn cứ pháp luật để ban hành bản án.
Nếu bản án sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị hợp lệ, vụ án được xem xét theo thủ tục phúc thẩm tại Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền.
Sau khi bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, bên được thi hành án có thể yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền tổ chức thi hành trong trường hợp bên có nghĩa vụ không tự nguyện thực hiện.
Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng là bao lâu?
Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng được xác định dựa trên loại hợp đồng, pháp luật điều chỉnh và phương thức giải quyết tranh chấp. Việc xác định chính xác thời hiệu giúp các bên chủ động bảo vệ quyền lợi, hạn chế nguy cơ không được cơ quan tài phán giải quyết yêu cầu.
| Loại tranh chấp | Thời hiệu thông thường | Thời điểm bắt đầu tính | Căn cứ pháp lý |
|---|---|---|---|
| Hợp đồng dân sự | 03 năm | Ngày biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm. | Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015. |
| Tranh chấp thương mại | 02 năm | Thời điểm quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm. | Điều 319 Luật Thương mại 2005. |
| Tranh chấp giải quyết bằng trọng tài | 02 năm | Thời điểm quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm. | Điều 33 Luật Trọng tài thương mại 2010. |
Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng dân sự
Điều 429 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng là 03 năm, tính từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.
Thời điểm bắt đầu tính thời hiệu không nhất thiết là ngày ký hợp đồng mà cần căn cứ vào thời điểm quyền lợi bị xâm phạm và thời điểm bên có quyền biết hoặc phải biết về hành vi đó.
Thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng thương mại
Điều 319 Luật Thương mại 2005 quy định thời hiệu khởi kiện đối với tranh chấp thương mại là 02 năm, tính từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, trừ trường hợp quy định tại điểm e khoản 1 Điều 237 của Luật này.
Đối với tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài thương mại, Điều 33 Luật Trọng tài thương mại 2010 cũng quy định thời hiệu khởi kiện là 02 năm, trừ trường hợp luật chuyên ngành có quy định khác.
Hết thời hiệu khởi kiện có được yêu cầu Tòa án giải quyết không?
Hết thời hiệu không đồng nghĩa với việc Tòa án đương nhiên từ chối tiếp nhận đơn khởi kiện. Khoản 2 Điều 149 Bộ luật Dân sự 2015 quy định Tòa án chỉ áp dụng thời hiệu khi có yêu cầu của một bên hoặc các bên và yêu cầu đó được đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ban hành bản án, quyết định giải quyết vụ việc.
Ngoài ra, thời hiệu có thể được bắt đầu lại theo Điều 157 Bộ luật Dân sự 2015 khi xuất hiện một trong các trường hợp luật định, chẳng hạn:
- Bên có nghĩa vụ thừa nhận một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ đối với người khởi kiện.
- Bên có nghĩa vụ thực hiện xong một phần nghĩa vụ đối với người khởi kiện.
- Các bên đã tự hòa giải với nhau.
Đối với những giao dịch thuộc lĩnh vực bảo hiểm, vận chuyển và các lĩnh vực chuyên ngành khác, cần kiểm tra quy định riêng về thời hiệu, thời hạn khiếu nại hoặc điều kiện yêu cầu giải quyết tranh chấp.
Câu hỏi thường gặp về giải quyết tranh chấp hợp đồng
Tranh chấp hợp đồng có bắt buộc hòa giải trước khi khởi kiện không?
Thông thường, pháp luật không bắt buộc các bên phải hòa giải ngoài tố tụng trước khi khởi kiện tranh chấp hợp đồng tại Tòa án. Tuy nhiên, cần xem xét các điều kiện riêng theo pháp luật áp dụng và thỏa thuận trong hợp đồng về trình tự giải quyết tranh chấp.
Sau khi Tòa án thụ lý vụ án, hòa giải được tiến hành trong giai đoạn chuẩn bị xét xử, trừ những vụ án không được hòa giải, không tiến hành hòa giải được hoặc được giải quyết theo thủ tục rút gọn theo quy định pháp luật.
Hợp đồng có điều khoản trọng tài thì có được khởi kiện ra Tòa án không?
Điều 6 Luật Trọng tài thương mại 2010 quy định trường hợp các bên đã có thỏa thuận trọng tài mà một bên khởi kiện tại Tòa án thì Tòa án phải từ chối thụ lý, trừ khi thỏa thuận trọng tài vô hiệu hoặc không thể thực hiện được.
Nếu các bên đã thống nhất chấm dứt thỏa thuận trọng tài một cách hợp lệ hoặc thuộc trường hợp ngoại lệ do pháp luật quy định, tranh chấp có thể được giải quyết tại Tòa án có thẩm quyền.
Nộp đơn khởi kiện tranh chấp hợp đồng ở Tòa án nào?
Từ ngày 01/7/2025, đơn khởi kiện tranh chấp hợp đồng về nguyên tắc được nộp tại Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú, làm việc hoặc có trụ sở.
Trong những trường hợp cụ thể, người khởi kiện có thể nộp đơn tại Tòa án nơi nguyên đơn cư trú, làm việc, có trụ sở theo thỏa thuận hợp lệ hoặc Tòa án nơi hợp đồng được thực hiện theo Điều 39 và Điều 40 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
Giải quyết tranh chấp hợp đồng tại Tòa án mất bao lâu?
Thời hạn chuẩn bị xét xử thông thường đối với tranh chấp hợp đồng dân sự là 04 tháng và tranh chấp kinh doanh, thương mại là 02 tháng kể từ ngày thụ lý. Thời hạn này có thể được gia hạn theo quy định pháp luật.
Thời gian giải quyết thực tế còn phụ thuộc vào tính chất vụ án, quá trình thu thập chứng cứ, việc tạm đình chỉ, kháng cáo, kháng nghị và các thủ tục tố tụng khác.
Có thể yêu cầu đồng thời phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại không?
Có thể, nhưng cần căn cứ vào loại hợp đồng và nội dung thỏa thuận. Đối với hợp đồng thương mại, khi có thỏa thuận phạt vi phạm và đủ căn cứ yêu cầu bồi thường, bên bị vi phạm có thể yêu cầu áp dụng đồng thời hai chế tài theo Điều 307 Luật Thương mại 2005.
Đối với hợp đồng dân sự, việc áp dụng đồng thời cần xem xét thỏa thuận giữa các bên theo Điều 418 Bộ luật Dân sự 2015 và quy định pháp luật có liên quan.
Dịch vụ luật sư giải quyết tranh chấp hợp đồng tại Meta Law
Công ty Luật TNHH Meta Law là đơn vị cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý tại Hà Nội, hoạt động trong các lĩnh vực dân sự, kinh doanh, thương mại, đất đai và đầu tư. Meta Law xây dựng giá trị cốt lõi Tâm – Trí – Tín với phương châm Tận tâm – Chuyên nghiệp – Tiết kiệm – Thành công.
Với dịch vụ luật sư giải quyết tranh chấp hợp đồng, Meta Law hỗ trợ cá nhân và doanh nghiệp đánh giá hồ sơ, xác định căn cứ pháp lý và lựa chọn phương án bảo vệ quyền lợi phù hợp với từng vụ việc.
Luật sư Meta Law hỗ trợ khách hàng những gì?
- Tư vấn pháp luật về hợp đồng: Phân tích hiệu lực hợp đồng, quyền và nghĩa vụ của các bên, hành vi vi phạm và trách nhiệm pháp lý phát sinh.
- Tư vấn lựa chọn phương thức giải quyết: Đánh giá ưu điểm, hạn chế của thương lượng, hòa giải, trọng tài và Tòa án.
- Xác định thẩm quyền và thời hiệu khởi kiện: Kiểm tra điều khoản giải quyết tranh chấp, xác định cơ quan có thẩm quyền theo quy định hiện hành.
- Soạn thảo hồ sơ khởi kiện: Chuẩn bị đơn khởi kiện, bản trình bày, văn bản yêu cầu thực hiện nghĩa vụ và các tài liệu pháp lý cần thiết.
- Đại diện đàm phán, thương lượng và hòa giải: Hỗ trợ khách hàng làm việc với đối tác, xác lập phương án giải quyết tranh chấp.
- Tham gia tố tụng: Đại diện theo ủy quyền hoặc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng tại Tòa án và trọng tài thương mại phù hợp với quy định pháp luật.
- Hỗ trợ thi hành án: Tư vấn thủ tục yêu cầu thi hành bản án, quyết định hoặc phán quyết trọng tài theo phạm vi dịch vụ được thỏa thuận.
Đối với khách hàng chưa xác định được phương án xử lý, dịch vụ luật sư tư vấn pháp luật của Meta Law có thể hỗ trợ rà soát chứng cứ, đánh giá khả năng thực hiện yêu cầu và hạn chế những rủi ro pháp lý trước khi tiến hành khởi kiện.
Kết luận
Giải quyết tranh chấp hợp đồng cần dựa trên nội dung thỏa thuận, chứng cứ, thời hiệu và thẩm quyền của cơ quan giải quyết. Việc lựa chọn đúng phương thức giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp, hạn chế thiệt hại và nâng cao khả năng thực thi kết quả. Meta Law khuyến nghị cá nhân, doanh nghiệp chủ động rà soát hợp đồng, bảo toàn tài liệu và đánh giá phương án pháp lý ngay khi phát sinh tranh chấp.
CÔNG TY LUẬT TNHH META LAW
- Địa chỉ: Tầng 5, số 137 Hoàng Quốc Việt, phường Nghĩa Đô, thành phố Hà Nội.
- Hotline/Zalo: 0869.898.809
- Email: tuvanmeta@gmail.com
- Website: metaasia.vn
- Thông tin tư vấn: Liên hệ Meta Law
Bài viết xem thêm:

META LAW SẴN SÀNG TƯ VẤN
Nếu bạn đang cần tư vấn pháp lý, hãy đặt câu hỏi. META LAW luôn sẵn sàng tư vấn và sẽ gọi lại cho bạn sau ít phút...