Hợp đồng kỳ nghỉ: Tóm tắt vụ việc và những rủi ro pháp lý người dân cần biết

Sau loạt phim tài liệu VTV Đặc biệt “Bẫy 2”, hàng triệu người Việt lần đầu tiên thực sự hiểu “hợp đồng kỳ nghỉ” là gì. Và tại sao nó có thể biến tiền tiết kiệm cả đời của người cao tuổi thành con số không. Bài viết này tóm tắt toàn bộ sự việc và phân tích các rủi ro pháp lý thực tế mà bất kỳ ai cũng cần nắm rõ.

Những ngày vừa qua VTV phát sóng hai tập đầu của series phim tài liệu điều tra VTV Đặc biệt: Bẫy 2 – Cạm bẫy từ các hợp đồng kỳ nghỉ với tên tập “Kỳ nghỉ bị đánh tráo” và “Không lối thoát”, mỗi tập hơn 40 phút. Bộ phim lập tức gây chấn động dư luận. Hàng loạt nạn nhân, phần lớn là người cao tuổi từ 70–90 tuổi  lên tiếng chia sẻ câu chuyện. Tổng số tiền liên quan trong các đơn tố cáo được VTV đề cập lên tới hơn 100 tỷ đồng. Nhiều người đã cầm cố nhà, bán tài sản, vay mượn người thân để nộp tiền cho các hợp đồng này. 

Công an xã Hạnh Phúc, Cao Bằng phát hiện và ngăn chặn vụ lừa đảo theo hình thức hợp đồng kỳ nghỉ ngay trên địa bàn cho thấy thủ đoạn đã lan rộng ra nhiều tỉnh thành. Tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội, bà Nguyễn Thanh Hải – Chủ nhiệm Ủy ban KHCN&MT đề nghị cảnh báo sớm, gọi đây là chiêu thức “rất trắng trợn và tinh vi“, có trụ sở, hoạt động có tổ chức, nhắm đúng vào người già cô đơn.

Báo Tuổi Trẻ và các luật sư nhận định: vụ việc có thể xử lý hình sự nếu chứng minh được hành vi gian dối có chủ đích trước thời điểm khách hàng giao tiền. Tập 3 của VTV Đặc biệt Bẫy 2 tiếp tục lên sóng.

Cơ quan điều tra đang xem xét hồ sơ. Nhiều chuyên gia pháp lý, Quốc hội và dư luận cũng đồng loạt kêu gọi xây dựng khung pháp lý riêng cho mô hình hợp đồng kỳ nghỉ tại Việt Nam.

Hợp đồng kỳ nghỉ là gì và tại sao nó hợp pháp?

Hợp đồng kỳ nghỉ hay là “timeshare” là dạng hợp đồng dịch vụ theo Điều 513 Bộ luật Dân sự 2015, trong đó khách hàng trả tiền một lần để được quyền sử dụng cơ sở lưu trú trong một số ngày nhất định mỗi năm, duy trì từ 10 đến 40 năm. Người mua không sở hữu bất động sản, không được cấp giấy chứng nhận, không có quyền thế chấp, họ chỉ mua một quyền sử dụng dịch vụ theo hợp đồng.

Về nguyên tắc, đây là mô hình kinh doanh hợp pháp, tồn tại hơn 60 năm trên thế giới. Vấn đề không nằm ở bản thân sản phẩm mà nằm ở cách thức bán hàng và nội dung hợp đồng – nơi ranh giới giữa thương mại và lừa đảo trở nên mờ nhạt một cách có chủ đích.

Những rủi ro pháp lý khi ký hợp đồng kỳ nghỉ

(1) Hợp đồng theo mẫu – bất lợi hoàn toàn về phía người mua

Toàn bộ nội dung hợp đồng do doanh nghiệp soạn sẵn, khách hàng chỉ có quyền ký hoặc không ký. Các điều khoản bất lợi thường được đặt ở trang cuối, viết chữ nhỏ, ngôn ngữ pháp lý khó hiểu: phí quản lý hằng năm tăng không giới hạn, điều kiện đặt phòng phụ thuộc hoàn toàn vào tình trạng sẵn có của doanh nghiệp, điều khoản chấm dứt hợp đồng gần như bất khả thi.

Theo Điều 405 và 406 Bộ luật Dân sự 2015 về hợp đồng theo mẫu, bên soạn thảo có nghĩa vụ giải thích rõ các điều khoản bất lợi trước khi ký. Nếu không thực hiện nghĩa vụ này, điều khoản bất lợi có thể bị tuyên vô hiệu.

( Điều 405, 406 Bộ luật Dân sự 2015)

(2) Cam kết sinh lời, chuyển nhượng không được ghi vào hợp đồng

Chiêu thức phổ biến nhất: nhân viên tư vấn hứa hẹn miệng rằng hợp đồng có thể chuyển nhượng lại với giá cao hơn, cho thuê để sinh lời, hoặc công ty sẽ mua lại sau một thời gian. Những cam kết này tuyệt đối không xuất hiện trong hợp đồng.

Theo Điều 401 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng chỉ ràng buộc các bên trong phạm vi những gì đã được ghi nhận bằng văn bản. Lời hứa miệng không có giá trị pháp lý. Khi tranh chấp xảy ra, người mua không có bất cứ căn cứ nào để đòi bồi thường về những cam kết này.

( Điều 401 Bộ luật Dân sự 2015; Điều 8 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 )

(3). Môi trường ký kết triệt tiêu sự tự nguyện

Khách hàng bị mời đến hội thảo, được tặng quà, ăn uống miễn phí, sau đó bị cô lập trong phòng họp nhiều giờ với nhiều nhân viên tư vấn thay nhau thuyết phục. Ưu đãi “chỉ có hôm nay – hết giờ là mất” được tung ra để triệt tiêu thời gian suy nghĩ. Đối với người cao tuổi, văn hóa ngại từ chối sau khi đã nhận quà khiến họ càng dễ bị tổn thương.

Theo Điều 127 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự được xác lập do bị lừa dối hoặc do nhầm lẫn là giao dịch vô hiệu. Nếu có thể chứng minh người ký hợp đồng bị đặt trong trạng thái nhầm lẫn về bản chất sản phẩm, hợp đồng có thể bị tuyên vô hiệu và yêu cầu hoàn trả toàn bộ số tiền đã nộp.

( Điều 117, 126, 127 Bộ luật Dân sự 2015)

(4). Bẫy phí duy trì hằng năm – nghĩa vụ không có hồi kết

Ngoài khoản tiền ban đầu từ vài trăm triệu đến vài tỷ đồng, người mua còn bị ràng buộc bởi phí duy trì hằng năm, thường từ 5-15 triệu đồng/năm và tăng theo lạm phát không giới hạn. Nếu không đóng phí, người mua có thể bị phạt hoặc bị kiện đòi nợ, dù không sử dụng dịch vụ một ngày nào.

Đây là điều khoản “bẫy kép” nguy hiểm nhất: người mua vừa mất khoản tiền đã nộp ban đầu, vừa tiếp tục phát sinh nghĩa vụ tài chính không thể thoát ra. Trong thực tế, nhiều nạn nhân đã phải tiếp tục đóng tiền nhiều năm chỉ vì sợ bị kiện, dù biết rõ mình đã bị lừa.

(Điều 406 Bộ luật Dân sự 2015; Điều 25 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023)

(5). Bẫy “đóng thêm tiền để thoát hợp đồng”

Đây là tầng lừa đảo thứ hai, tinh vi và tàn nhẫn hơn cả tầng đầu. Khi nạn nhân nhận ra mình bị lừa và muốn thoát hợp đồng, họ lại được tiếp cận bởi một nhóm khác (đôi khi chính là cùng một công ty dưới pháp nhân khác) hứa hẹn “mua lại hợp đồng” hoặc “tìm người chuyển nhượng” với điều kiện phải nộp thêm một khoản phí lớn trước.

Sau khi nộp tiền, không có gì xảy ra. Nạn nhân lại mất thêm một khoản nữa và sâu hơn vào vòng xoáy. Đây là hành vi có dấu hiệu lừa đảo chiếm đoạt tài sản rõ ràng hơn so với tầng đầu, và dễ xử lý hình sự hơn nếu thu thập đủ bằng chứng.

( Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản)

(6). Doanh nghiệp giải thể – tiền mất không có chỗ đòi

Người mua hợp đồng 20–40 năm đang đặt cược vào sự tồn vong của doanh nghiệp. Thực tế đã chứng minh: nhiều công ty kinh doanh hợp đồng kỳ nghỉ tại Việt Nam đã bị thu hồi giấy phép hoặc rơi vào tình trạng phá sản, nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể, tức là không còn tài sản nhưng cũng không chính thức chấm dứt tồn tại.

Trong trường hợp này, khoản tiền của khách hàng trở thành nợ không có tài sản bảo đảm. Theo thứ tự ưu tiên thanh toán trong phá sản, khách hàng cá nhân thường là những người cuối cùng và nhận lại ít nhất – hoặc không còn gì để nhận.

( Điều 54 Luật Phá sản 2014 về thứ tự phân chia tài sản )

Vụ hợp đồng kỳ nghỉ không phải câu chuyện mới – nó đã diễn ra âm thầm nhiều năm, chỉ đến khi VTV chiếu đèn vào góc tối đó thì cả xã hội mới nhìn thấy quy mô thực sự. Điều đáng lo ngại hơn cả số tiền bị mất là khoảng trống pháp lý cho phép mô hình này tồn tại và phát triển mà không bị kiểm soát đúng mức.

Việc Quốc hội lên tiếng là tín hiệu tốt. Nhưng trong khi chờ một khung pháp lý chuyên biệt được xây dựng, người tiêu dùng, đặc biệt là người cao tuổi  cần tự trang bị kiến thức pháp lý để bảo vệ chính mình và những người thân trong gia đình.

Liên hệ Công ty Luật TNHH META LAW:

• Văn phòng: Tầng 5, số 137 Hoàng Quốc Việt, Phường Nghĩa Đô, Thành phố Hà Nội.
• Email: tuvanmeta@gmail.com
•  Website: metaasia.vn
•  Hotline: 0869.898.809